Eski mecmuaları karıştıranlar bilir; sayfalar arasında sadece yazılar değil, bir dönemin ruhu da dolaşır. Sararmış kâğıtlar, köşeleri kıvrılmış sayfalar ve küçük ilanlar… O ilanların bazıları ilk bakışta sıradan görünür ama dikkatli bakıldığında, bugün pek konuşulmayan hikâyelerin izlerini taşır. Travesti ilanları da bu izlerden biridir.
O yıllarda kelimeler daha örtülüydü. Bugünkü gibi açık ifadeler yoktu. Birkaç satır, bazen sadece bir rumuz, bazen bir semt adı… Her şey ima ile anlatılırdı. İlanı okuyan anlayacağını anlar, anlamayan ise sayfayı çevirip geçerdi. Bu sessiz anlaşma, dönemin yazılı kültürünün bir parçasıydı.
Travesti ilanları çoğu zaman mecmuaların arka sayfalarında, küçük puntolarla yer alırdı. Ne dikkat çekmek isterdi ne de tamamen kaybolmak. Varlığını belli eden ama fazla öne çıkmayan bir duruşu vardı. Aslında bu da dönemin şartlarının bir yansımasıydı. Görünür olmak ile görünmez kalmak arasında ince bir çizgi.
Bu ilanlar sadece tanıtım amaçlı değildi; aynı zamanda bir var olma biçimiydi. Yazıyla kurulan bir temas, basılı sayfalar üzerinden kurulan bir bağ… Bugün dijital platformlarda saniyeler içinde kurulan iletişimin aksine, o zamanlar beklemek de işin bir parçasıydı. Mecmua alınır, sayfa katlanır, ilan zihinde yer ederdi.
Bugün geriye dönüp bakıldığında, eski mecmualardaki travesti ilan izleri sadece ilan olarak değil, bir dönemin sosyal hafızası olarak okunuyor. Sessiz, temkinli ama bir o kadar da gerçek. Sayfalar eskidi, yazılar soldu ama bıraktıkları iz hâlâ orada duruyor.
Ocak 2026 Söyleşi
– Eski mecmualarda travesti ilanlarını ilk ne zaman fark ettiniz?
Deniz: Ben çok gençken, bir sahafın arka raflarında karıştırırken. Küçük, tek satırlık ilanlardı. Açık değildi ama “anlayana” çok şey söylüyordu. O gün ilk defa, bizden önce de birilerinin yazıyla iz bıraktığını hissettim.
– O ilanların dili size ne hissettiriyor?
Aylin: Temkinli ama cesur. Bugünden bakınca çok örtülü geliyor ama o dönemin şartlarında yazılmış en net cümlelerdi belki de. Kelimeler azdı ama yükü ağırdı.
– Bugünkü ilanlarla kıyasladığınızda en büyük fark ne?
Mira: Beklemek. O zaman ilan veriyorsun ama hemen bir geri dönüş beklemiyorsun. Mecmua haftalarca elde dolaşıyor. İletişim yavaş ama daha düşünülmüş. Şimdi her şey çok hızlı.
– O ilanlar sizce sadece tanıtım mıydı?
Selin: Hayır. Bir tür “buradayım” deme hâliydi. Çok yüksek sesle değil ama inkâr edilemeyecek kadar net. Yazıyla var olmak, görünmeden görünmek gibi.
– Bugün o ilanlara bakınca ne görüyorsunuz?
Deniz: Bir cesaret tarihi görüyorum. Küçük puntolarla yazılmış ama büyük anlamlar taşıyan satırlar. Kimsenin adını bilmediği ama varlığını hissettiği insanlar.
– Sizce o izler bugün hâlâ devam ediyor mu?
Aylin: Evet, sadece mecrası değişti. Mecmua gitti, ekran geldi. Ama kendini anlatma ihtiyacı aynı kaldı. Sadece kelimeler biraz daha çoğaldı.
– Son olarak, o döneme dair tek bir cümle kursanız ne olurdu?
Mira: Az yazdık, çok bekledik ama silinmedik.
Selin: Sayfalar eskidi, izler kaldı.