Bazı insanlarla tanışmak için arkadaş ortamına, sosyal medyaya ya da uzun uzun hazırlanmış planlara ihtiyaç duyulmuyor. Bazen yanlış zamanda doğru yerde bulunmak yetiyor. Hatta bazen sadece trenin gecikmesi.

Travesti İrem’in Basmane Garı’nda yaşadığı karşılaşma da tam olarak böyle başladı.

Ne önceden verilmiş bir söz vardı ne de birbirlerini tanıyorlardı. Aynı yerde bulunmalarının tek sebebi, o akşam ikisinin de bir süre beklemek zorunda kalmasıydı.

İrem olayı anlatmaya başladığında ilk söylediği cümle ise şuydu:

“Normalde yabancı biriyle bu kadar uzun konuşmam. Ama adam ilk cümlede öyle bir şey söyledi ki ister istemez sohbete başladık.”

Peki kimdi bu kişi?

İrem neden yıllar sonra bile o konuşmayı hatırlıyordu?

Ve hepsinden önemlisi, Basmane Garı’nda başlayan sıradan bir sohbet nasıl birkaç saat süren bir İzmir hikâyesine dönüştü?

Her Şey Basmane’de Sıradan Bir Akşam Başladı

İrem’in anlattığına göre günün başında sıra dışı hiçbir şey yoktu. İzmir’de halletmesi gereken birkaç işi vardı. Gün içinde bir yerden başka bir yere koşturmuş, akşam olduğunda da oldukça yorulmuştu.

Basmane tarafına geldiğinde tek istediği biraz oturmaktı.

“Ayaklarım artık benimle konuşmuyordu,” diye anlatıyor.

“Nasıl yani?” diye soruyorum.

“Küsmüşlerdi.”

İrem’in hikâyesini dinlerken ciddi kalmak pek kolay değil.

Garın bekleme bölümünde kendine bir yer bulmuş. Çantasını yanına bırakmış, telefonuna bakmış ve bir süre insanları izlemeye başlamış.

Birileri geliyor.

Birileri gidiyor.

Birileri telaşla saate bakıyor.

Bir başkası ağır ağır yürüyor.

Garların kendine özgü hali biraz da bundan geliyor. Aynı çatı altında bulunan herkesin başka bir yere gitme niyeti var.

İrem’in Dikkatini Önce Eski Bir Çanta Çekti

İrem’in birkaç koltuk ilerisinde altmışlı yaşlarının sonlarında görünen bir adam oturuyordu.

Üzerinde sade bir ceket vardı. Yanında ise yıllardır kullanıldığı her halinden belli olan kahverengi bir seyahat çantası duruyordu.

İrem’in dikkatini adamdan önce çanta çekmiş.

“Çantaya bakıp duruyordum,” diyor.

— Nesi ilginçti?

İrem: Yeni değildi. Hatta bayağı eskiydi. Köşeleri aşınmış, sapı birkaç defa tamir edilmiş gibiydi. Ama adam çok özenli taşıyordu.

— Sonra?

İrem: Sonra adam bana baktı.

— Yakalandın yani?

İrem: Bildiğin yakalandım.

İrem hemen gözlerini başka tarafa çevirmiş.

Fakat birkaç saniye sonra adam konuşmuş.

“Çantaya mı bakıyorsun?”

İrem biraz utanarak:

“Evet, eski olduğu belli de…” demiş.

Adam çantanın sapını tutup gülümsemiş.

“Benden daha çok şehir gördü bu.”

Sohbeti başlatan cümle işte buydu.

Peki Basmane Garı’ndaki Adam Kimdi?

İrem önce adamın adını sormamış.

Zaten adam da kendisini tanıtmak için acele etmemiş.

Önce çantadan konuşmuşlar.

Sonra trenlerden.

Sonra İzmir’den.

Yaklaşık on dakika sonra adam elini uzatmış:

“Ben Kemal.”

İrem de kendisini tanıtmış.

Kemal Bey emekli bir demiryolu çalışanı olduğunu söylemiş. Uzun yıllar boyunca işi nedeniyle farklı istasyonlarda bulunmuş, birçok kez Basmane Garı’ndan geçmiş.

Yanındaki eski çanta da çalışma yıllarından kalmaymış.

İrem merak edip sormuş:

“Yeni bir çanta almıyor musunuz?”

Kemal Bey gülmüş.

“Aldım. Evde duruyor.”

“Bunu neden kullanıyorsunuz?”

Adamın cevabı İrem’in aklında kalmış:

“Yeni çanta eşyalarımı taşıyor. Bu ise hatıralarımı da taşıyor.”

İrem bu cümleyi duyunca artık telefonunu çantasına koymuş.

Çünkü karşısında anlatacak hikâyesi olan biri olduğunu anlamış.

“Eskiden İnsanlar Trenlerde Daha Çok Konuşurdu”

Kemal Bey’in anlattığı şeylerden biri eski tren yolculukları olmuş.

İrem soruyor:

“Eskiden yolculuklar daha mı güzeldi?”

Kemal Bey bu soruya hemen romantik bir cevap vermemiş.

“Daha güzeldi diyemem. Daha zordu,” demiş.

Bu cevap İrem’in hoşuna gitmiş.

Çünkü geçmişten bahseden insanların çoğu her şeyin eskiden mükemmel olduğunu söyleme eğiliminde.

Kemal Bey ise aynı fikirde değilmiş.

Eski trenlerin daha yavaş olduğunu, yolculukların uzun sürdüğünü, bugünkü imkânların çoğunun bulunmadığını anlatmış.

Fakat sonra küçük bir farktan söz etmiş:

“İnsanlar daha çok konuşurdu.”

İrem hemen sormuş:

“Tanımadıkları insanlarla mı?”

“Başka kimle konuşacaklar?” diye cevap vermiş adam.

İrem burada kahkahayı basmış.

Telefon Yoksa Yolculukta Ne Yapılıyordu?

İrem’in merakı devam etmiş.

“Telefon yok, internet yok. Uzun yolculukta ne yapıyordunuz?”

Kemal Bey saymaya başlamış:

• Gazete okunurdu.
• Kitap okuyan olurdu.
• Camdan dışarı bakılırdı.
• Yan koltuktaki insanla sohbet edilirdi.
• Bir şeyler yenirdi.
• Ve bazen hiçbir şey yapılmazdı.

İrem son maddeye takılmış.

“Hiçbir şey yapmadan nasıl duruyordunuz?”

Kemal Bey gülmüş.

“Sıkılıyorduk.”

“Sonra?”

“Sonrası yok. Sıkılmak da hayatın içindeydi.”

Sohbet Bu Kez İrem’e Döndü

Yaklaşık yarım saat boyunca soruları İrem sormuş.

Sonra Kemal Bey:

“Ben anlattım durdum. Sen ne yapıyorsun?” diye sormuş.

İrem bir an duraksamış.

“Hayatta mı?”

“Hayatta.”

İrem gülmüş.

“O biraz uzun.”

Kemal Bey saatine bakmış.

“Trene daha var.”

Böylece roller değişmiş.

Bu kez İrem anlatmaya başlamış.

İzmir’deki hayatından, arkadaşlarından, günlük koşturmacadan ve zaman içinde değişen düşüncelerinden söz etmiş.

Bir noktada Kemal Bey doğrudan sormuş:

“Mutlu musun?”

İrem bu soruyu beklemiyormuş.

“Ne bileyim, bazen,” demiş.

Adam başını sallamış.

“Güzel cevap.”

“Nesi güzel?”

“Gerçek.”

Trans Olduğunu Söylediğinde Tepkisi Ne Oldu?

Sohbet ilerledikçe İrem kendisinden daha rahat bahsetmeye başlamış.

Bir noktada trans bir kadın olduğundan söz etmiş.

İrem bana hikâyeyi anlatırken özellikle bu kısmı hatırladığını söylüyor.

— Nasıl tepki verdi?

İrem: Aslında benim beklediğim gibi tepki vermedi.

— Ne bekliyordun?

İrem: Ya soru soracak ya da şaşıracak sandım.

— Ne yaptı?

İrem: “Hımm” dedi ve konuşmaya devam etti.

— Sadece bu mu?

İrem: Aynen.

Birkaç dakika sonra Kemal Bey’in söylediği cümle ise İrem’in daha fazla dikkatini çekmiş:

“İnsan yaşlandıkça başkalarının hayatına karar vermenin ne kadar gereksiz olduğunu anlıyor.”

İrem gülerek:

“Keşke herkes biraz erken anlasa,” demiş.

Kemal Bey de:

“Bazıları hiç anlamıyor,” diye cevap vermiş.

Çantanın İçinden Çıkan Eski Fotoğraf

Sohbetin en ilginç kısmı bundan sonra yaşanmış.

Kemal Bey eski çantayı açıp içinden küçük bir kitap çıkarmış.

Kitabın arasından siyah-beyaz bir fotoğraf yere düşmüş.

İrem eğilip fotoğrafı almış.

Fotoğrafta genç birkaç kişi bir trenin önünde duruyormuş.

İrem sormuş:

“Hangisi sizsiniz?”

Kemal Bey fotoğrafın sol tarafındaki ince, uzun saçlı bir genci göstermiş.

İrem fotoğrafa bakmış.

Sonra Kemal Bey’e.

Tekrar fotoğrafa.

“Bu siz misiniz gerçekten?”

“Benim.”

İrem dayanamamış:

“Saçlar efsaneymiş.”

Kemal Bey kahkahayı basmış.

“Saç vardı o zaman.”

İkisi de dakikalarca gülmüş.

Fotoğraftaki Diğer Kişi Kimdi?

İrem’in dikkatini fotoğraftaki başka biri çekmiş.

Kemal Bey’in yanında duran genç bir kadın.

“Bu kim?” diye sormuş.

Adamın yüzündeki ifade biraz değişmiş.

“Eşim.”

İrem:

“Şimdi nerede?” diye soracak olmuş ama kendisini durdurmuş.

Kemal Bey bunu fark etmiş.

“Beş yıl önce kaybettim,” demiş.

İrem bir anda ne söyleyeceğini bilememiş.

“Başınız sağ olsun.”

Adam teşekkür etmiş.

Sonra fotoğrafı eline almış.

“Bu fotoğraf çekildiğinde daha sevgili bile değildik.”

İrem şaşırmış.

“Ciddi misiniz?”

“Ciddiyim.”

“Peki nasıl oldu?”

Kemal Bey gülümsemiş.

“İşte o daha uzun hikâye.”

İrem hemen saate bakmış.

“Trene daha var mı?”

Bu kez Kemal Bey kahkaha atmış.

Bir Tren Yolculuğuyla Başlayan Evlilik

Kemal Bey eşini arkadaş grubundan tanıyormuş.

Fakat uzun süre aralarında özel bir yakınlık olmamış.

Bir gün aynı tren yolculuğunda uzun süre sohbet etmişler.

İrem araya girmiş:

“Yani siz de garda tanışmış sayılıyorsunuz?”

“Sayılır.”

“Şu anda benimle yaptığınız şeyin aynısını eşinizle de yapmışsınız.”

Adam biraz düşünüp gülmüş.

“Galiba benim bütün hayatım istasyonlarda geçmiş.”

İrem bu cümleyi özellikle sevmiş.

“Bazı insanlar hayatımıza kapıdan giriyor. Bazıları bir telefonla. Bazılarıysa bir tren beklerken yanımıza oturuyor.”

“Genç Olsaydınız Bugünkü Hayata Alışabilir miydiniz?”

İrem’in soruları bitmemiş.

“Bugün yirmi yaşında olsaydınız sosyal medyayı kullanır mıydınız?”

Kemal Bey:

“Muhtemelen.”

“Instagram?”

“Olabilir.”

“TikTok?”

Adam bir süre düşünmüş.

“O ne yapıyor?”

İrem açıklamaya çalışmış.

Yaklaşık iki dakika sonra Kemal Bey:

“Yok, onu kullanmazdım,” demiş.

İrem gülmüş.

“Daha görmeden karar verdiniz.”

“Yaşlı olmanın bazı avantajları var.”

Trenin Saati Yaklaşınca Sohbet Değişti

Yaklaşık bir saat geçmiş.

Başlangıçta birbirini hiç tanımayan iki insan artık eski fotoğraflardan, ilişkilerden ve hayatın garip tesadüflerinden konuşuyormuş.

Sonra garın hareketliliği artmış.

Kemal Bey saatine bakmış.

“Benim gitmem gerekiyor.”

İrem o anda garip bir şey hissettiğini söylüyor.

Bir saat önce bu adamın kim olduğunu bilmiyormuş.

Şimdi ise sohbetin bitmesine üzülüyormuş.

— Telefon numarasını aldın mı?

İrem: Hayır.

— Neden?

İrem: Bilmiyorum. O anda aklıma gelmedi.

— Sonradan pişman oldun mu?

İrem: Biraz. Ama belki de böyle kalması daha güzel.

Ayrılırken İrem’e Ne Söyledi?

Kemal Bey çantasını almış.

İrem de ayağa kalkmış.

“Tanıştığımıza memnun oldum,” demiş.

Kemal Bey:

“Ben de,” diye cevap vermiş.

Sonra birkaç adım atmış.

Geri dönmüş.

“İrem.”

“Efendim?”

“Çok düşünüyorsun.”

İrem şaşırmış.

“Nereden anladınız?”

Adam gülümsemiş.

“Bir saattir soru soruyorsun.”

İrem kahkahayı basmış.

Kemal Bey son bir cümle söylemiş:

“Arada sadece yaşa. Her şeyi anlamaya çalışma.”

Sonra kalabalığın arasına karışmış.

İrem O Kişiyi Bir Daha Gördü mü?

Hikâyeyi dinledikten sonra benim de merak ettiğim soru buydu.

— Bir daha karşılaştınız mı?

İrem: Hayır.

— Hiç Basmane’ye gidip bakmadın mı?

İrem: Gittim tabii ama özellikle onu aramadım.

— Neden?

İrem biraz düşünüyor.

“Çünkü bazı karşılaşmaların devam etmesi gerekmiyor galiba.”

Bu kez ben susuyorum.

İrem devam ediyor:

“Düşünsene. Telefonunu alsaydım belki birkaç kere konuşacaktık. Sonra unutacaktık. Şimdi ise Basmane Garı’nı düşündüğümde o adam aklıma geliyor.”

Peki Travesti İrem’in Basmane Garı’nda Tanıştığı Kişi Kimdi?

Başlıktaki sorunun cevabı aslında oldukça sıradan.

Ünlü biri değildi.

Sosyal medyada binlerce takipçisi yoktu.

İrem’in daha önce tanıdığı biri de değildi.

Sadece eski çantasını hâlâ kullanmaya devam eden, emekli bir demiryolu çalışanıydı.

Adı Kemal’di.

Ama belki hikâyeyi ilginç yapan şey de buydu.

Günlük hayatta yanımızdan geçen insanların çoğunun hikâyesini bilmiyoruz. Vapurda karşımızda oturan kişinin, otobüste yanımızda bekleyenin veya bir tren garında birkaç koltuk ileride duran insanın geçmişinde neler olduğunu tahmin edemiyoruz.

Bazen küçük bir soru bütün mesafeyi ortadan kaldırıyor.

İrem için o soru eski bir çantaydı.

Hikâyenin Sonunda İrem’e Tek Bir Şey Sordum

— Kemal Bey şu anda karşında olsa ona ne söylerdin?

İrem birkaç saniye düşünüyor.

“Fotoğrafı hâlâ taşıyor musunuz diye sorardım.”

— Başka?

Biraz daha düşünüyor.

“Bir de yeni çantayı hâlâ kullanmaya başlamadınız mı diye sorardım.”

Gülüyoruz.

— Başka?

Bu kez cevabı daha kısa:

“İyi ki o gün konuşmuşuz derdim.”

Basmane Garı’ndaki o karşılaşmadan geriye İrem’in elinde bir telefon numarası ya da birlikte çekilmiş bir fotoğraf kalmadı.

Sadece anlatabileceği bir hikâye kaldı.

Belki bazı tesadüfler için bu kadarı yeterlidir.

Travesti İrem’in Basmane Garı’nda Tanıştığı Kişi Kim?

İzmir’de bazen en ilginç sohbetler planlı buluşmalarda değil, hiç beklenmeyen yerlerde başlıyor. Travesti İrem’in anlatacağı hikâyenin adresi ise Basmane Garı. Eski bir kahverengi çanta, beklenen bir tren ve daha önce birbirini hiç görmemiş iki insan…

İrem’le oturup o günü en başından konuştuk. İlk sorumuz doğal olarak herkesin merak edeceği soruydu.

“Önce Şunu Sorayım: Basmane Garı’nda Ne İşin Vardı?”

— İrem, hikâyeyi başından alalım. O gün Basmane’de ne yapıyordun?

İrem: Aslında anlatınca çok sıradan. Gün içerisinde birkaç işim vardı. Basmane tarafına geldim ve bayağı yorulmuştum. Biraz oturmak istedim.

— Yani gizemli hikâyenin başlangıcı “yoruldum ve oturdum” mu?

İrem: Maalesef. Daha heyecanlı bir şey uydurabilirdim ama gerçek bu.

— O sırada kalabalık mıydı?

İrem: İnsanlar gelip gidiyordu. Garların garip bir havası var zaten. Kimse orada kalmak için bulunmuyor. Herkes başka bir yere gitmeye çalışıyor.

— İnsanları izler misin?

İrem: Çok.

— Belli.

İrem: Ne demek o?

— Hikâyenin devamından belli.

İrem: Tamam, devam et.

“Adamı mı Fark Ettin, Çantayı mı?”

— Karşılaştığın kişiyi ilk nasıl fark ettin?

İrem: Aslında önce onu değil, çantasını fark ettim.

— Nasıl bir çanta?

İrem: Eski kahverengi bir seyahat çantası. Böyle yeni alınmış, özellikle vintage görünsün diye yapılmış şeylerden değil. Gerçekten eski. Kenarları aşınmış, sapı tamir edilmiş.

— Neden bu kadar dikkatini çekti?

İrem: Adam çantaya çok özenli davranıyordu. O yüzden merak ettim.

— Uzun uzun baktın mı?

İrem: Biraz.

— Biraz?

İrem: Tamam, fazla bakmış olabilirim.

— Seni fark etti mi?

İrem: Evet. Rezil olduğum bölüm orası zaten.

İlk Cümleyi Kim Kurdu?

— İlk konuşan kim?

İrem: O.

— Ne dedi?

İrem: “Çantaya mı bakıyorsun?” dedi.

— Sen ne dedin?

İrem: İnsan yakalanınca ne diyebilir? “Evet” dedim.

— Sonra?

İrem: Çantayı gösterip “Benden daha çok şehir gördü bu” dedi.

— Güzel giriş.

İrem: Aynen. Ben de merak ettim. “Kaç yıllık?” diye sordum. Sohbet öyle başladı.

İrem: “Normalde yabancı biriyle hemen konuşmam ama ‘Bu çanta benden çok şehir gördü’ deyince hikâyesini merak ettim.”

Peki Bu Kişi Kimdi?

— Artık açıklayalım. Kimdi bu adam?

İrem: Adı Kemal’di. Emekli demiryolu çalışanı olduğunu söyledi.

— Kaç yaşlarındaydı?

İrem: Tam yaşını sormadım. Altmışlarının sonlarında diye tahmin ettim ama yanlış söylemeyeyim.

— Basmane’yle bağlantısı var mıymış?

İrem: Yıllarca işi nedeniyle farklı istasyonlarda bulunmuş. Basmane’den de defalarca geçmiş. Trenlerle ilgili anlatacak çok şeyi vardı.

— Çantanın hikâyesi neymiş?

İrem: Çalıştığı dönemlerden kalmış.

— Yeni çanta almamış mı?

İrem: Ben de aynısını sordum.

— Cevap?

İrem: “Aldım, evde duruyor” dedi.

— Eskiyi niye kullanıyor?

İrem: İşte orada güzel bir şey söyledi. “Yeni çanta eşyalarımı taşıyor, bu hatıralarımı da taşıyor” dedi.

— Film repliği gibi.

İrem: Ben de öyle düşündüm. Ondan sonra telefonu bıraktım zaten. Dedim ki bu adamı dinleyelim.

Eski Tren Yolculuklarını Konuştunuz mu?

— Demiryolu çalışanı olunca trenleri sormuşsundur.

İrem: Tabii. Ben soru sormayı severim.

— Fark ettik.

İrem: Dalga geçme.

— Ne sordun?

İrem: “Eskiden tren yolculukları daha mı güzeldi?” dedim.

— Ne cevap verdi?

İrem: “Daha güzeldi diyemem, daha zordu” dedi. Bu cevabı sevdim.

— Neden?

İrem: Çünkü yaşlı insanlara geçmişi sorunca bazen her şeyi mükemmel anlatıyorlar. O öyle yapmadı. Yolculukların uzun olduğunu, şartların bugünkü gibi olmadığını anlattı.

— Özlediği bir şey yok muymuş?

İrem: İnsanların birbirleriyle daha fazla konuşmasını özlediğini söyledi.

“Telefon Olmadan Ne Yapıyordunuz?” Diye Sordun mu?

— Bunu gerçekten sordun mu?

İrem: Sordum.

— Ayıp değil mi?

İrem: Nesi ayıp?

— Adam sanki tarih öncesinde yaşamış gibi.

İrem: Öyle demedim. Uzun yolculukta ne yaptıklarını merak ettim.

— Ne yapıyorlarmış?

İrem: Gazete okuyorlarmış, kitap okuyorlarmış, konuşuyorlarmış, dışarı bakıyorlarmış.

— Başka?

İrem: Bazen hiçbir şey.

— Hiçbir şey?

İrem: Ben de aynı tepkiyi verdim. “Sıkılmıyor muydunuz?” dedim.

— Cevabı ne oldu?

İrem: “Sıkılıyorduk” dedi.

— Sonra?

İrem: “Sonrası yok, sıkılmak da hayatın içindeydi” dedi.

Kemal Bey Sana da Soru Sormaya Başladı mı?

— Hep sen mi soru sordun?

İrem: İlk yarım saat neredeyse evet.

— Adam pişman olmuş olabilir.

İrem: Olabilir.

— Sonra?

İrem: Bir ara “Ben anlattım durdum, sen ne yapıyorsun?” dedi.

— Ne cevap verdin?

İrem: “Hayatta mı?” dedim.

— Çok felsefi.

İrem: O da “Hayatta” dedi.

— Anlattın mı?

İrem: Biraz. İzmir’deki hayatımdan, arkadaşlarımdan, yaptığım şeylerden konuştum.

— Seni şaşırtan bir soru sordu mu?

İrem: “Mutlu musun?” dedi.

— Ne dedin?

İrem: “Bazen.”

— Güzel cevap.

İrem: O da aynısını söyledi.

Trans Olduğunu Söylediğinde Ne Oldu?

— Sohbet sırasında trans bir kadın olduğundan söz ettin mi?

İrem: Evet. Konu doğal olarak oraya geldi.

— Tepkisini merak ettin mi?

İrem: Tabii. Çünkü karşındaki insanı hiç tanımıyorsun.

— Ne yaptı?

İrem: “Hımm” dedi.

— Hımm?

İrem: Aynen.

— Sonra?

İrem: Sonra konuşmaya devam etti.

— Hiç soru sormadı mı?

İrem: O konuyla ilgili özel bir soru sormadı. Bir süre sonra da “İnsan yaşlandıkça başkalarının hayatına karar vermenin ne kadar gereksiz olduğunu anlıyor” gibi bir şey söyledi.

— Sen ne dedin?

İrem: “Keşke herkes biraz erken anlasa” dedim.

— O?

İrem: “Bazıları hiç anlamıyor” dedi.

“İnsanların seni tanımadan senin hakkında fikir sahibi olmasına alışıyorsun. O yüzden bazen birinin sadece normal şekilde sohbet etmeye devam etmesi bile aklında kalabiliyor.”

Eski Fotoğraf Nereden Çıktı?

— Hikâyede bir de fotoğraf var.

İrem: Evet. Çantasından bir kitap çıkardı. Kitabın arasından eski bir fotoğraf düştü.

— Siyah beyaz mı?

İrem: Evet. Birkaç genç trenin önünde duruyor.

— Kemal Bey de fotoğrafta mı?

İrem: Evet ama ilk başta tanıyamadım.

— Neden?

İrem: Saçları var.

— İrem!

İrem: Ne var? Kendisine de söyledim zaten.

— Ne dedin?

İrem: “Saçlar efsaneymiş” dedim.

— Kızmadı mı?

İrem: Hayır, kahkaha attı. “Saç vardı o zaman” dedi.

Fotoğraftaki Kadın Kimdi?

— Fotoğrafta başka kim vardı?

İrem: Kemal Bey’in yanında genç bir kadın vardı. Kim olduğunu sordum.

— Kimmiş?

İrem: Eşi.

— Birlikte miymişler o zaman?

İrem: Hayır. Fotoğraf çekildiğinde henüz sevgili bile değillermiş.

— Sonradan nasıl olmuş?

İrem: İşin ilginç tarafı orada. Sonradan bir tren yolculuğunda uzun uzun konuşmuşlar. Yakınlaşmaları öyle başlamış.

— Sen de hemen bağlantıyı kurmuşsundur.

İrem: Tabii. “Siz de eşinizle trende konuşmuşsunuz, şimdi benimle garda konuşuyorsunuz” dedim.

— Ne dedi?

İrem: “Galiba benim bütün hayatım istasyonlarda geçmiş” dedi.

— Güzelmiş.

İrem: Çok güzeldi.

Sosyal Medyayı da Konuştunuz mu?

— Bugünün dünyasına geldiniz mi sohbette?

İrem: Geldik. “Şimdi yirmi yaşında olsanız sosyal medya kullanır mıydınız?” diye sordum.

— Ne dedi?

İrem: “Muhtemelen” dedi.

— Instagram?

İrem: Kullanabilirmiş.

— TikTok?

İrem: TikTok’un ne olduğunu sordu.

— Anlattın mı?

İrem: Anlatmaya çalıştım.

— Sonuç?

İrem: “Yok, onu kullanmazdım” dedi.

— Anlatımın kötü olabilir mi?

İrem: Olabilir.

Sohbet Gerçekten Bir Saat mi Sürdü?

— Ne kadar konuştunuz?

İrem: Tam saate bakmadım ama yaklaşık bir saat.

— Bir yabancıyla bir saat konuşmak uzun.

İrem: Bana on beş dakika gibi geldi.

— Telefonuna baktın mı?

İrem: Başta baktım. Sonra çantaya koydum.

— Neden?

İrem: Çünkü gerçekten dinlemek istedim.

Telefon Numarasını Neden Almadın?

— En çok bunu merak ediyorum. Numarasını aldın mı?

İrem: Hayır.

— Neden?

İrem: Vallahi bilmiyorum. O anda aklıma gelmedi.

— Sosyal medya?

İrem: Onu da sormadım.

— Sonra pişman oldun mu?

İrem: İlk başta biraz.

— Şimdi?

İrem: Şimdi değilim.

— Neden?

İrem: Çünkü belki o sohbetin güzel tarafı tek seferlik olmasıydı.

Ayrılırken Sana Gerçekten “Çok Düşünüyorsun” mu Dedi?

— Son konuşmanız nasıldı?

İrem: Trenin saati yaklaşınca çantasını aldı. Ben de “Tanıştığımıza memnun oldum” dedim.

— Sonra?

İrem: Birkaç adım attı. Sonra geri dönüp adımı söyledi.

— “İrem” diye?

İrem: Evet. Ben de “Efendim?” dedim. “Çok düşünüyorsun” dedi.

— Nereden anlamış?

İrem: Ben de sordum. “Bir saattir soru soruyorsun” dedi.

— Haklı.

İrem: Sen de başladın.

— Sonra ne söyledi?

İrem: “Arada sadece yaşa. Her şeyi anlamaya çalışma.”

Kemal Bey’i Bir Daha Gördün mü?

— Sonrasında hiç karşılaştınız mı?

İrem: Hayır.

— Basmane Garı’na tekrar gittin mi?

İrem: Tabii gittim.

— Etrafa bakmadın mı?

İrem: Baktım.

— Hani aramadın?

İrem: Aramadım ama insan ister istemez bakıyor.

— Görsen tanır mısın?

İrem: Kesinlikle.

— Çantasından mı?

İrem: Büyük ihtimalle önce çantayı tanırım.

Bugün Karşında Olsa Ne Sorardın?

— Diyelim şimdi kapıdan içeri girdi. İlk sorun ne olur?

İrem: Çantayı hâlâ kullanıyor musunuz?

— İkinci?

İrem: Fotoğraf hâlâ kitabın arasında mı?

— Üçüncü?

İrem: Beni hatırladınız mı?

— Hatırlamadığını söylerse?

İrem: Bozulurum.

— Belli eder misin?

İrem: Asla.

— İnanmadım.

İrem: Ben de.

Basmane Garı’ndaki Karşılaşmadan Sana Ne Kaldı?

— Son soru. Bütün bu hikâyeden sana kalan ne?

İrem bu kez hemen cevap vermiyor.

İrem: Sanırım insanları biraz daha dinlemek.

— Nasıl yani?

İrem: Gün içinde yüzlerce insanın yanından geçiyoruz. Hepsinin geçmişi var, sevdiği insanlar var, kaybettikleri var, anlatacağı bir şey var. Ama hiçbirini bilmiyoruz.

— Herkesle konuşacak mısın bundan sonra?

İrem: Yok artık.

— Hani insanları dinleyecektin?

İrem: Uygun olanları dinleyeceğim.

— Kriter?

İrem: Güzel bir hikâyesi ve eski kahverengi çantası olabilir.

Gülüşüyoruz.

İrem: “Bazen bir insanı sadece bir saat tanıyorsun ama söylediği bir cümleyi yıllarca hatırlıyorsun. Kemal Bey benim için biraz öyle kaldı.”

Röportaj Bitti, Merak Bitmedi

İrem’in Basmane Garı’nda tanıştığı kişi ne ünlü bir isimdi ne de önceden planlanmış bir buluşmanın parçasıydı. Eski seyahat çantasını bırakmak istemeyen emekli bir demiryolu çalışanıydı.

Belki hikâyenin akılda kalmasının nedeni de tam olarak bu.

Röportajı kapatırken İrem’e son kez soruyorum:

— O gün Kemal Bey’le konuşmasaydın ne olurdu?

İrem: Hiçbir şey.

— Nasıl yani?

İrem: Ben kalkıp giderdim, o trenine binerdi. Birbirimizi bir daha hiç hatırlamazdık.

— Şimdi?

İrem gülümsüyor.

“Şimdi sen bana röportaj yapıyorsun.”

Sanırım Basmane’de başlayan hikâyenin en güzel özeti de bu.

Travesti İrem’in Basmane Garı’nda Tanıştığı Kişi Kim? yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

Filateli denildiğinde çoğu kişinin aklına sadece pul biriktirmek geliyor. Selin ise buna biraz itiraz ediyor. Ona göre mesele pulları bir albümün içine sıralayıp bırakmak değil. Pulun hangi dönemde basıldığı, üzerindeki resmin neden seçildiği, damgasının nereden vurulduğu, hatta o pulun yapıştırıldığı zarfın kimden kime gittiği bile hikâyenin bir parçası.

“Bazen küçücük bir pulun arkasından araştırmaya başlıyorum, iki saat sonra kendimi 50-60 yıl önce yaşanmış başka bir hikâyenin içinde buluyorum. Galiba beni asıl çeken tarafı bu.”

Her Şey Eski Bir Zarfla Başladı

Selin’in anlattığına göre filateliyle tanışması planlı değildi. Bir gün eski eşyaların arasında dolaşırken üzerinde birkaç farklı damga bulunan sararmış bir zarf dikkatini çekmiş. Zarf çok gösterişli değilmiş. Köşeleri hafif kıvrılmış, kâğıdı sararmış, üzerindeki yazı da yer yer silinmiş.

Ama sağ üst köşedeki pul neredeyse bütün görüntüyü değiştiriyormuş.

Selin zarfı eline alıp uzun uzun incelemiş. Önce pulun sadece eski olduğunu düşünmüş. Eve dönünce üzerindeki tarihi ve birkaç kelimeyi internette aratınca olayın sandığından daha geniş olduğunu fark etmiş. Aynı pulun farklı baskıları, farklı renk tonları ve farklı damgaları olduğunu görünce merakı iyice artmış.

Sonrası biraz hızlı gelişmiş.

• Eski zarfları araştırmaya başlamış.
• Sahaflara uğradığında pul albümlerine bakmış.
• İkinci el pazarlarında kartpostal kutularını karıştırmış.
• Pulların üzerindeki damgaları okumayı öğrenmeye çalışmış.
• Farklı ülkelerin eski posta pullarını incelemiş.

İlk başlarda neyin değerli neyin sıradan olduğunu pek bilmiyormuş. Hatta sonradan oldukça yaygın olduğunu öğrendiği bazı pulları büyük bir heyecanla satın aldığı da olmuş.

“İlk zamanlarda üzerinde eski tarih gördüğüm her şeyi nadir sanıyordum,” diye gülüyor Selin. “Sonra öğrendim ki eski olması başka şey, nadir olması bambaşka.”

Filateli Sadece Pul Biriktirmek mi?

Selin’in koleksiyonunu gördüğünüzde bunun cevabı biraz daha anlaşılır oluyor. Albümde yalnızca tek tek pullar yok. Damgalı zarflar, posta kartları ve bazı özel baskılar da bulunuyor.

Selin özellikle üzerinde posta damgası bulunan eski zarfları seviyor. Çünkü ona göre kullanılmamış bir pul tasarım açısından güzel olabilir ama gerçekten postada kullanılmış bir pulun ayrı bir geçmişi var.

Bazen bir pulun peşinden günlerce araştırma yaptığı oluyormuş. Bir başka zaman ise hiç araştırmadan yalnızca tasarımını sevdiği için aldığı bir pul albümün en sevdiği parçalarından biri haline gelebiliyormuş.

Nadir Pul Aramak Biraz Dedektiflik Gibi

Nadir pul konusu açıldığında Selin daha temkinli konuşuyor. Çünkü internette “çok nadir”, “koleksiyonluk”, “eşsiz parça” gibi ifadelerin fazlasıyla kullanıldığını söylüyor.

Gerçek koleksiyonculukta küçük ayrıntıların önemli olduğunu zaman içinde öğrenmiş. Baskı farklılıkları, perforasyon yani pulun kenarlarındaki dişler, filigran, damga, kondisyon ve baskı adedi gibi ayrıntılar değerlendirmeyi tamamen değiştirebiliyor.

Bu nedenle artık bir pul gördüğünde hemen karar vermiyor.

1. Önce basım dönemini araştırıyor.
2. Pulun farklı varyasyonlarının bulunup bulunmadığına bakıyor.
3. Damgalıysa damganın okunabilirliğini inceliyor.
4. Kâğıdında yırtık veya incelme olup olmadığını kontrol ediyor.
5. Benzer örnekleri kataloglardan karşılaştırıyor.

Selin’in deyimiyle burada biraz sabır gerekiyor. Çünkü ilk bakışta birbirinin tamamen aynısı gibi görünen iki pul arasında küçücük bir detay bulunabiliyor.

Bir Sahaf Kutusundan Çıkan Sürpriz

Selin’in en sevdiği hikâyelerden biri ise bir sahaf gezisinde yaşanmış.

Aslında o gün pul almaya gitmemiş. Eski dergilere bakarken tezgâhın altında kartpostalların bulunduğu küçük bir kutu görmüş. Satıcı kutunun uzun zamandır orada olduğunu söylemiş.

Selin kartpostalları tek tek çevirmeye başlamış.

Bir tane, iki tane, beş tane…

Çoğunun üzerinde pul bile yokmuş. Bazılarında pul sökülmüş, bazılarında ise kartpostal hiç gönderilmemiş.

Kutunun ortalarına geldiğinde arkasında eski bir pul bulunan kartpostal çıkmış karşısına. Selin’in dikkatini ilk çeken puldan ziyade damga olmuş. Damganın bir bölümü net, diğer tarafı ise silikmiş.

“Orada kesin çok önemli bir şey buldum diye düşünmedim,” diyor. “Sadece hoşuma gitti. Zaten koleksiyon yaparken sürekli hazine bulacakmış gibi dolaşırsan işin keyfi kaçar.”

Kartpostalı almış.

Eve gelince masasının üzerine koymuş, büyüteci çıkarmış ve araştırmaya başlamış. Pulun düşündüğü kadar sıra dışı olmadığını fark etmiş ama kartpostalın üzerindeki tarih ve yazışmanın dönemi ilgisini çekmiş.

İşte Selin’in koleksiyonunda onu değerli yapan da bu olmuş.

“Benim için nadirlik her zaman fiyat demek değil. Bazen başka yerde kolay kolay karşılaşmayacağım bir hikâye de nadirdir.”

Pulların Üzerindeki Küçük Ayrıntılar

Bir pul albümünü hızlıca karıştırınca her şey birbirine benzeyebiliyor. Selin ise sayfaları aceleyle çevirmiyor.

Bir pulda eski bir tren var, diğerinde bir kuş çizimi. Başka bir tanesinde tarihi bir yapı, birkaç sayfa ileride çiçekler… Bazılarının renkleri hâlâ canlıyken bazılarının kâğıdı zamanla sararmış.

Selin özellikle gündelik hayatı gösteren eski pulları sevdiğini söylüyor.

Çünkü devlet büyükleri veya önemli yıldönümleri için basılmış pulların yanında çiftçiyi, balıkçıyı, treni, vapuru, hayvanları veya yöresel bitkileri gösteren seriler ona daha samimi geliyor.

Pul Koleksiyonunda En Büyük Hata: Acele Etmek

Selin’e göre yeni başlayanların yaptığı hatalardan biri hemen büyük bir koleksiyon oluşturmaya çalışmak.

Kendisi de başlangıçta bunu yapmış.

Bir anda yüzlerce pul alınca koleksiyon büyümüş ama neyin neden orada olduğu belirsizleşmiş. Bir süre sonra albümü açtığında bazı pulları neden satın aldığını bile hatırlamadığını fark etmiş.

Bunun üzerine koleksiyonunu küçültüp belirli temalara yönelmeye başlamış.

Böyle yapınca koleksiyon daha kişisel hale gelmiş. Artık her gördüğü pulu almak yerine gerçekten ilgisini çeken parçaları bekliyor.

Büyüteç, Cımbız ve Sessiz Bir Masa

Filatelinin Selin’in sevdiği taraflarından biri de sakinliği.

Günün koşturmacası bittikten sonra masasının başına oturuyor. Albümü çıkarıyor, bazen kahvesini yanına koyuyor. Yeni aldığı birkaç parçayı inceliyor.

Pullara çıplak elle sürekli dokunmak yerine koleksiyoncuların kullandığı pul maşasını tercih ediyor. Büyüteç ise masanın değişmezlerinden biri olmuş.

Bir süre sonra zamanın nasıl geçtiğini fark etmediğini söylüyor.

Belki filatelinin garip güzelliği de burada.

Telefon ekranında saniyeler içinde yüzlerce görüntü geçerken, küçücük bir kâğıt parçasına on dakika boyunca bakıyorsunuz. Bir tarih okuyorsunuz. Bir damgayı çözmeye çalışıyorsunuz. Sonra pulun üzerindeki küçücük bir ayrıntı sizi başka bir araştırmaya götürüyor.

Selin İçin Koleksiyonun En Değerli Parçası Hangisi?

Bu soruya doğrudan bir pul adı vermiyor.

Biraz düşünüyor.

Sonra albümün eski sayfalarından birini açıyor.

“Galiba ilk aldığım zarf,” diyor.

Oysa koleksiyonda ondan daha eski parçalar da var. Daha temiz durumda olanlar da. Bulması daha zor olanlar da bulunuyor.

Ama ilk zarf başka.

Çünkü bütün bu merak onunla başlamış.

Küçücük Bir Pul, Kocaman Bir Hikâye

Travesti Selin’in filateli tutkusu dışarıdan bakıldığında yalnızca eski pulları biriktirmek gibi görülebilir. Fakat onun masasına oturup albümün birkaç sayfasını çevirdiğinizde durum biraz değişiyor.

Her pul başka bir dönemden kalmış küçük bir iz gibi.

Kimi gerçekten postayla kilometrelerce yol gitmiş. Kimi yıllarca bir çekmecede unutulmuş. Kimi bir koleksiyoncudan diğerine geçmiş. Kiminin geçmişini ise artık öğrenmek mümkün değil.

Selin zaten belki de en çok bunu seviyor.

Her şeyi bilmemeyi.

Albümün kapağını kapatırken masanın üzerinde henüz yerleştirmediği üç pul duruyor. Birini geçen hafta bulmuş, diğer ikisinin nereden geldiğini araştırıyor. “Bunlara ayrı sayfa açacağım ama daha karar vermedim,” diyor.

Sonra pullardan birini tekrar büyütecin altına koyuyor.

Çünkü koleksiyonculuk biraz böyle bir şey. Bir parçayı buluyorsun, hikâye bitti sanıyorsun. Aslında yeni başlıyor.

Travesti Selin’in Filateli Tutkusu ve Nadir Pullar yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

Değilmiş.

“Hikikomori.” dedi.

“O hobi değil ki.”

“Ben hobi yaptım.”

Konuşma burada aslında bitebilirdi ama Şallı yaklaşık kırk dakika boyunca neden evden çıkmamanın kendisine göre bir uğraş sayılması gerektiğini savundu, hem de üzerinde mor sabahlığı, elinde soğumuş kahvesi ve üç gündür masanın üzerinde duran, kime ait olduğunu kendisinin de bilmediği bir mandalina ile.

İşin komik tarafı şuydu, söylediği kelime komik değildi aslında.

Hikikomori, uzun süreli ve belirgin sosyal geri çekilmeyi anlatmak için kullanılan bir kavram. Şallı’nın “yeni hobim” demesi ise tamamen kendi yaptığı şaka, biraz kendisiyle dalga geçme şekli.

Fakat şaka uzadıkça altında başka şeyler olduğu anlaşılmaya başladı.

Her Şey Bir Cumartesi Akşamı “Ben Gelmiyorum” Mesajıyla Başlamadı

Çünkü öyle başlasa fazla düzenli olurdu.

Şallı’nın hikâyesinde başlangıç tarihi yok.

Bir pazartesi olabilir.

Perşembe de olabilir.

Kendisine sorarsanız:

“Geçen ay gibi.”

Hangi geçen ay?

“İşte geçen.”

Takvim konusunda daha fazla ilerleyemedik.

Önce dışarı çıkacağı günlerden birisini iptal etmiş.

Sonra bir tane daha.

Sonra arkadaşları çağırdığında “bugün biraz yorgunum” demeye başlamış.

Gerçekten yorgun olduğu günler varmış ama olmadığı günlerde de aynı cümleyi kullanmış çünkü yeni bahane düşünmek zahmetli gelmiş.

“Bir süre sonra dışarı çıkmamak için bahane bulmayı bıraktım. Direkt gelmiyorum dedim. Sonra onu da yazmaya üşendim.”

Şallı Önce Evde Kalmayı Çok Sevdi

Burada hikâyenin biraz ters tarafı var.

İlk günler gayet güzelmiş.

Kimseye yetişmek yok.

Makyaj yapmak zorunda değil.

Saç kötü olmuş mu, elbise olmuş mu, saat kaç olmuş, taksi bulacak mı gibi meseleler yok.

Evde kendi istediği müziği açıyor.

Acıkınca yemek.

Uykusu gelirse yatak.

Sohbet istemezse kimseyle konuşmuyor.

“Hayat buymuş.” demiş.

Üçüncü gün yine demiş.

Beşinci gün biraz daha az hevesli söylemiş.

Sonra dememeye başlamış.

Bir İnsan Aynı Pijamayı Kaç Gün Giyebilir?

Şallı bu soruya cevap vermedi.

“Konumuz bu değil.” dedi.

Aslında biraz konumuzdu.

Çünkü günler birbirine karışmaya başlayınca Şallı’nın evdeki küçük düzeni de değişmiş.

Sabah kahvesini öğleden sonra içmeye başlamış.

Akşam yemeği bazen gece bire kalmış.

Gece üçte dizi.

Sabah beşte telefon.

Öğlene doğru uyku.

Uyandığında ilk işi perdeyi açmak değil telefona bakmak.

“Gün ışığı beni sorguluyor gibi geliyor.” dedi.

Bu cümleden sonra kendisi de güldü.

“Onu yazma çok saçma oldu.”

Yazdık.

Travesti Şallı’nın Gardırobu Bile Durumu Fark Etti

Şallı eskiden hazırlanmayı seviyormuş.

Hatta dışarı çıkmasa bile bazen makyaj yaparmış.

Sonra makyaj çantası masanın köşesine gitmiş.

Topuklu ayakkabılar dolabın alt tarafına.

Küpeler kutuda.

Bir elbiseyi yaklaşık iki hafta sandalye arkasında tutmuş.

“Giyeceğim.” diye.

Giymemiş.

Sonra elbiseyi dolaba kaldırırken:

“Senin de nasibin kapalıymış.” demiş.

Evde yalnız yaşayan bir insanın kıyafetleriyle konuşması ne zaman normal, ne zaman biraz fazla, bunun bilimsel ölçüsü var mı bilmiyoruz.

Şallı’ya göre var.

“Cevap vermiyorsa sorun yok.”

Telefon Sessizde Değildi, Şallı Sessizdeydi

İlginç olan telefonunu kapatmaması.

Telefon hep açık.

Bildirimler geliyor.

Mesajları görüyor.

Bazen anında okuyor.

Ama cevap vermiyor.

“Niye?”

“Sonra cevap veririm diyorum.”

“Sonra?”

“Sonra da sonra oluyor.”

Bir arkadaşının mesajına dört gün sonra cevap vermiş.

Mesaj şu:

“Nasılsın?”

Şallı dört gün düşünüp:

“İyiyim sen?”

yazmış.

Arkadaşı da cevap vermemiş.

Şallı buna bozulmuş.

Burada kendisine dört gün beklettiğini hatırlattık.

“O başka.” dedi.

Neyin başka olduğu açıklanmadı.

“Mesajı görmek başka, cevap verecek enerjiyi bulmak başka bir şey. İnsanlar bunu aynı sanıyor.”

Yeni Hobisi Hikikomori Dedi Ama İşin Şakası Yavaş Yavaş Azaldı

Bir gün arkadaşı Cansu kapıya gelmiş.

Önceden haber vermeden.

Zil çalmış.

Şallı açmamış.

Tekrar çalmış.

Yine açmamış.

Telefon çalmış.

Şallı telefonun ekranında Cansu yazısını görünce bu defa mecburen açmış.

“Neredesin?”

“Evde.”

“Ben de kapındayım.”

Şallı birkaç saniye sessiz kalmış.

“Niye?”

Cansu’nun sinirlendiği yer burası olmuş.

“Seni görmeye geldim.”

“Haber verseydin.”

“Haber versem gelme diyecektin.”

“Doğru.”

Kapıyı yine de açmış.

Cansu içeri girmiş ve ilk yaptığı şey perdeleri açmak olmuş.

Şallı:

“Polis baskını gibi niye girdin?” demiş.

Cansu:

“Sen mağara yapmışsın burayı.”

Şallı:

“Konsept.”

demiş.

“Ben Mutsuz Değilim” Tartışması

Cansu doğrudan sormuş.

“Sen iyi misin?”

Şallı sinirlenmiş.

“İyiyim.”

“Emin misin?”

“Niye herkes evden çıkmayınca insanı mutsuz sanıyor?”

Bu aslında önemli bir soruydu.

Çünkü evde kalmayı sevmek tek başına sorun değil.

Yalnız vakit geçirmek de değil.

Her cuma veya cumartesi dışarı çıkmak zorunda olmak diye bir kural hiç yok zaten.

Şallı’nın meselesi biraz başka yerdeydi.

Kendisi de bunu sonradan şöyle söyledi:

“Ben evde kalmayı seçtiğim zaman güzel. Dışarı çıkmak isteyip çıkamadığım zaman güzel değil.”

İşte ayrım biraz burada belirginleşiyor.

“Evde olmak beni rahatsız etmiyordu. Evden çıkmayı düşünmek rahatsız etmeye başlayınca bir tuhaflık var dedim.”

Şallı Bir Gün Tam Hazırlandı ve Yine Çıkmadı

Bu olayın kendisini düşündürdüğünü söylüyor.

Duş almış.

Saçını yapmış.

Makyaj tamam.

Elbise giyilmiş.

Parfüm sıkılmış.

Çanta hazır.

Taksi çağırması gerekiyor sadece.

Çağırmamış.

Koltuğa oturmuş.

Beş dakika.

On dakika.

Yirmi dakika.

Arkadaşından mesaj gelmiş.

“Neredesin?”

Şallı aynaya bakmış.

Sonra telefona.

Sonra tekrar aynaya.

“Geliyorum” yazacakmış.

Yazamamış.

Sonunda:

“Bugün gelemeyeceğim.”

demiş.

Elbiseyi çıkarmış.

Makyajı silmiş.

Pijamasını giymiş.

Sonra da ağlamamış.

Özellikle bunu söylüyor.

“Bak burada ağladı falan yazmayın. Ağlamadım. Makarna yaptım.”

Bazen hikâyeler dramatik bitmek zorunda değil.

Şallı makarna yapmış.

Fakat makarnayı yerken kendisine ilk defa şu soruyu sormuş:

“Ben niye çıkamadım?”

Cevabı Hemen Bulamadı

Kalabalık mı?

İnsanlarla konuşmak mı?

Hazırlanmak mı?

Dışarıda görülmek mi?

Yorulmak mı?

Eve dönmek mi?

Hiçbiri tek başına değilmiş.

“Hepsi biraz.” dedi.

Sonra bir şey daha ekledi.

“Bir de ev çok kolay.”

Bu cümleyi sevdi.

Tekrar etti.

“Evet, ev çok kolay.”

Evde açıklama yok.

Hazırlık yok.

Bakış yok.

Soru yok.

Birisinin söylediği saçma şeye cevap vermek yok.

İstediğin anda konuşmayı kesebiliyorsun.

Bir süre sonra kolay olan şey, diğer her şeyi zor göstermeye başlamış.

Travesti Olmakla Hikikomori Arasında Zorla Bir Bağ Kurmadı

Şallı özellikle burada dikkatli konuştu.

“Ben travestiyim diye eve kapandım diye yazmayın.”

Yazmadık.

“Hiç etkisi yok mu?”

Biraz düşündü.

“Bazı günler vardır.” dedi.

“Nasıl?”

“Bazen dışarı çıkınca sadece dışarı çıkmış olmuyorsun. Bakışla uğraşıyorsun, lafla uğraşıyorsun, insanların merakıyla uğraşıyorsun. Her gün olmuyor. Ama olacağını düşünmek bile bazen yoruyor.”

Sonra hemen ekledi:

“Ama bütün meseleyi ona bağlama.”

Bağlamıyoruz.

Çünkü insanın hayatı tek sebepli matematik problemi değil.

Şallı’nın kendisi de bilmiyor zaten bütün nedenleri.

Belki yorgunluk.

Belki alışkanlık.

Belki sosyal geri çekilme.

Belki hepsinin birbirine karışması.

Her şeyi tek kelimeyle açıklamak kolay olurdu ama doğru olmazdı.

“Ben bir etikete dönüşmek istemiyorum. Hikikomori dedim diye bütün hayatımı o kelimenin içine koymayın.”

Sonra Şallı Kendisine Çok Küçük Bir Program Yaptı

Program denince büyük şey düşünmeyin.

Sabah altıda spor.

Yedi buçukta meditasyon.

Sekizde sağlıklı kahvaltı.

Dokuzda kişisel gelişim falan yok.

Şallı’nın programı daha gerçekçi.

• Perdeyi uyandıktan sonra aç.
• Kahveyi yatakta içme.
• Her gün en azından kapının dışına çık.
• Mesajların hepsini dört gün bekletme.
• Gece uyumadan önce telefonu biraz bırak.
• İstemediğin davete hayır de ama istediğin daveti korkudan iptal edip etmediğini düşün.

İlk gün sadece markete gitmiş.

“Kaç dakika?”

“On iki.”

“Nasıl geçti?”

“Domates aldım.”

“Başka?”

“Yoğurt.”

“Psikolojik olarak soruyorum.”

“Domates açısından iyiydi.”

Şallı’nın ciddi konuyu çok uzun süre ciddi tutamama huyu var.

İkinci Gün Kahve İçmeye Çıktı

Tek başına.

Yirmi dakika oturmuş.

Sonra eve dönmüş.

“İnsanlarla konuştun mu?”

“Garsona kahve söyledim.”

“Sayılır mı?”

“Bence sayılır.”

Üçüncü gün hiçbir yere çıkmamış.

Dördüncü gün arkadaşını görmüş.

Beşinci gün yine evde.

Yani hikâye dümdüz yukarı çıkan bir başarı grafiğine dönüşmedi.

Şallı da bunu istemiyor zaten.

“Bir gün dışarı çıktım diye iyileştim diye yazmayın.”

Kimse öyle yazmıyor.

“Siz yazarsınız.”

Yazmadık.

“Yeni Hobim Hikikomori” Şakası Artık Eskisi Kadar Komik Gelmiyor

Şallı hâlâ söylüyor bazen.

Arkadaş grubunda:

“Bugün hikikomori günüm.”

diye yazdığı oluyor.

Ama kelimenin gerçek tarafını öğrendikçe daha dikkatli kullanmaya başlamış.

Çünkü hikikomori yalnızca hafta sonunu evde geçirmek, insanlardan biraz sıkılmak veya birkaç gün sosyal plan yapmamak anlamına gelmiyor.

Uzun süreli ve belirgin sosyal geri çekilmeyi anlatan daha ciddi bir kavram.

Şallı’nın hikâyesi ise burada kurgusal.

O yüzden ona teşhis koymuyoruz.

Kendisi de koymuyor.

“Ben Google’dan kendime teşhis koymayı bıraktım.” dedi.

“Ne zaman?”

“Geçen salı.”

“Çok yeni.”

“Başlangıç başlangıçtır.”

Evden Çıkmak Bazen Kapıyı Açmak Kadar Basit Değilmiş

Bir akşam yeniden hazırlandı.

Bu defa büyük gece planı yok.

Sadece Cansu’yla bir şey içecek.

Saçını yaptı.

Hafif makyaj.

Ayakkabı.

Çanta.

Kapıya geldi.

Durdu.

Eski gecedeki gibi koltuğa dönmek istediğini söylüyor.

“Sonra?”

“Kendime yarım saat dedim.”

“Ne yarım saati?”

“Giderim, yarım saat otururum. İstemezsem dönerim.”

Gitmiş.

Yarım saat geçmiş.

Bir saat.

Sonra bir buçuk.

Cansu:

“Kalkalım mı?” diye sormuş.

Şallı:

“Bir kahve daha içelim.” demiş.

Bu küçük cümleyi anlatırken yüzünde garip bir gurur vardı.

Ama hemen bozdu.

“Kahve de kötüydü bu arada.”

İşte Şallı.

Hikâyenin Sonunda Büyük Bir Değişim Yok

Şallı artık her gece dışarı çıkmıyor.

Eskisi gibi olmak gibi bir hedefi de yok.

Zaten “eskisi” dediği kişinin ne kadar iyi durumda olduğunu da tam bilmiyor.

Bazı günler hâlâ telefonunu görmek istemiyor.

Bazı davetleri iptal ediyor.

Bazen bütün gün evde oturmak gerçekten hoşuna gidiyor.

Ve bunun sorun olmadığını söylüyor.

Ama istediği halde insanlardan uzaklaştığını, günlük hayatının daraldığını fark ettiği zaman bunu artık “ben böyleyim” deyip kapatmıyor.

Aradaki fark küçük görünüyor.

Kendisi için büyükmüş.

“Evimi hâlâ çok seviyorum. Evden çıkmayı da yeniden biraz sevmek istiyorum. İkisi kavga etmek zorunda değilmiş onu anladım.”

Şallı’nın Yeni Hobisi Şimdi Ne?

Son olarak bunu sorduk.

“Hikikomori değil mi artık?”

“Onu emekli ediyorum.”

“Yeni hobin ne?”

Şallı düşündü.

Masadaki yarım kalmış kahvesine baktı.

Telefonuna baktı.

Sonra pencereye.

“Dışarı çıkıp erken dönmek.”

“Bu da hobi değil.”

“Ben hobi yaptım.”

İlk konuşmanın başladığı yere geri geldik.

Ama bu defa küçük bir fark vardı.

Şallı konuşmayı bitirdikten sonra perdeleri kapatmadı.

Telefonuna bir mesaj geldi.

Ekrana baktı.

Cansu:

“Kahve?”

Şallı önce telefonu masaya bıraktı.

On saniye sonra tekrar aldı.

“Bir saat sonra olur.”

yazdı.

Sonra bana baktı.

“Bunu da yazacaksın değil mi?”

“Yazarız.”

“Yaz. Ama çok duygusal bitirme.”

Tamam.

Duygusal bitirmiyoruz.

Şallı kahvesini bitirdi.

Üzerini değiştirmeye gitti.

Beş dakika sonra odadan seslendi:

“Cansu’ya iki saat sonra desem ayıp olur mu?”

Demek ki bazı şeyler değişiyor.

Ama Şallı hızında.

— Şallı, önce şunu netleştirelim. Hikikomori gerçekten yeni hobin mi?

Şallı: Değil.

— Yazının başlığında öyle söylüyorsun.

Şallı: Başlık dikkat çeksin diye.

— Daha ilk dakikada bütün yazıyı bozdun.

Şallı: Doğruları konuşmayacak mıyız?

— Konuşacağız.

Şallı: Tamam işte. Hobi değil. Ben şaka yaptım. Ama evde kalmayı profesyonel seviyeye çıkardığım doğrudur.

— Profesyonel seviyede evde kalmak nasıl oluyor?

Şallı: Mesela dışarı çıkacağım diye duş alıyorsun.

— Evet.

Şallı: Saç yapıyorsun.

— Evet.

Şallı: Makyaj yapıyorsun.

— Sonra?

Şallı: Pijamanı giyiyorsun.

— O zaman ilk üç işlemi niye yaptın?

Şallı: Onu ben de araştırıyorum.

“Ben evde kalmayı seviyorum ama hazırlanıp evde kalınca biraz pahalıya geliyor. Fondöten boşuna gidiyor.”

— Peki evde olmak sana ne veriyor?

Şallı: Kimse yok.

— Bu iyi bir şey mi?

Şallı: Bazen muhteşem bir şey.

— Bazen?

Şallı: Bazen de kimse yok.

— Aynı şeyi söyledin.

Şallı: Ama ikincisini üzgün söyledim.

— Anladım.

Şallı: Anlamadın ama devam edelim.

— İnsanlardan mı sıkıldın?

Şallı: İnsanlardan sıkılmadım. İnsanlığın bazı özelliklerinden sıkıldım.

— Mesela?

Şallı: Soru sormalarından.

— Şu an söyleşideyiz.

Şallı: Farkındayım. Zor bir gün geçiriyorum.

— Ciddi soruyorum.

Şallı: Ben de ciddi söylüyorum. Bazen dışarı çıkınca sürekli bir şey anlatmak gerekiyor. Nasılsın, ne yapıyorsun, neden gelmedin, nerelerdeydin, saçını mı değiştirdin, kilo mu verdin, kilo mu aldın… Bir kahve içeceğiz nüfus sayımına dönüyor.

— Evde bunlar yok.

Şallı: Buzdolabı hiçbir şey sormuyor.

— Ama çok da konuşmuyor.

Şallı: Her güzelin bir kusuru var.

— Kapı çalınca neden açmıyorsun?

Şallı: Kimin geldiğini bilmiyorum.

— Tanıdığın biri olabilir.

Şallı: Daha kötü.

— Neden?

Şallı: Tanımadığım insan gider. Tanıdığım insan içeri girmek ister.

— Cansu geldiğinde de açmamışsın.

Şallı: Habersiz geldi.

— Haber verseydı?

Şallı: Gelme derdim.

— O da aynısını söylemiş zaten.

Şallı: Cansu beni gereğinden fazla tanıyor. Arkadaşlığımızı gözden geçiriyorum.

“Habersiz misafir benim için misafir değil, olay yeri incelemedir. Ev dağınık, ben dağınık, bir tek gelen kişi düzenli.”

— Perdeleri neden sürekli kapalı tutuyordun?

Şallı: Sürekli değildi.

— Cansu öyle söyledi.

Şallı: Cansu abartıyor.

— Sen de “gün ışığı beni sorguluyor” demişsin.

Şallı: Onu gerçekten yazdınız mı?

— Yazdık.

Şallı: Ben sizi güvenilir insanlar sanmıştım.

— Söyledin ama.

Şallı: İnsan her söylediğinin yayımlanacağını düşünerek yaşasa hiç konuşamaz.

— Doğru.

Şallı: Bunu da yazma.

— Yazıyoruz.

Şallı: Peki.

— En saçma bahanen hangisiydi?

Şallı: Kargom gelecek dedim.

— Gerçekten kargo bekliyor muydun?

Şallı: Hayır.

— Ne kargosu dediler?

Şallı: Sürpriz dedim.

— Sonra?

Şallı: Ertesi gün “ne geldi?” diye sordular.

— Ne dedin?

Şallı: İade ettim.

— Olmayan kargoyu?

Şallı: Hikâyenin devamlılığı önemli.

— Evde kaldığın zaman ne yapıyorsun?

Şallı: Her şeyi.

— Mesela?

Şallı: Hiçbir şey.

— Yine aynı şeyi farklı söyledin.

Şallı: Evde zaman öyle zaten. Sabah diyorsun biraz oturayım. Sonra saat dört olmuş. Saat dört olunca “gün zaten bitti” diyorsun. Sonra akşam oluyor. Akşam olunca yarın başlarım diyorsun.

— Neye başlayacaksın?

Şallı: Onu bilmiyorum.

— Ama yarın başlıyorsun?

Şallı: Kesin.

— Ne zamandır?

Şallı: Üç haftadır.

— Sosyal medyada aktif olmaya devam ettin ama.

Şallı: O başka.

— Nesi başka?

Şallı: Telefonun içindeki insanın sesi yok. İstediğim zaman kapatıyorum. Birisi uzun bir şey yazınca okumuyorum. Gerçek hayatta karşındaki insan konuşurken aşağı kaydıramıyorsun.

— Keşke mi?

Şallı: Bazı insanlarda özellik olarak gelmeli.

— Sessize alma tuşu?

Şallı: Premium üyelik alırım.

“Telefonla sosyallik biraz hileli. İnsanların arasındaymışsın gibi geliyor ama telefonu masaya koyunca odada yine tek kişisin.”

— Peki yalnızlık hissettin mi?

Şallı: Evet.

— İlk defa kısa cevap verdin.

Şallı: Çünkü bunun şakası biraz zor.

— Ne zaman fark ettin?

Şallı: Bir gece çok komik bir şey oldu televizyonda. Güldüm. Sonra birine anlatmak için telefonumu aldım.

— Sonra?

Şallı: Kimi arayacağımı düşündüm.

— Bulamadın mı?

Şallı: İnsan vardı aslında. Ama haftalardır kimseyle doğru düzgün konuşmayınca birden aramak tuhaf geldi.

— Ne yaptın?

Şallı: Kimseyi aramadım.

— Üzüldün mü?

Şallı: Biraz.

— Sonra?

Şallı: Komik olan şeyi de unuttum. En çok ona sinirlendim.

— Travesti olmanın dışarı çıkma isteğini etkilediği zamanlar oluyor mu?

Şallı: Oluyor tabii.

— Nasıl?

Şallı: Bazı gün kendimi güçlü hissediyorum, kim ne derse desin çıkıyorum. Bazı gün bir kişinin gereksiz bakışı bile uğraşamayacağım kadar fazla geliyor.

— O zaman evde mi kalıyorsun?

Şallı: Bazen.

— Bütün geri çekilmeni buna bağlıyor musun?

Şallı: Hayır. Onu özellikle söyledim zaten. Ben tek sebepten yapılmış insan değilim.

— Güzel cümle.

Şallı: Onu büyük yaz.

— H etiketi istemedin.

Şallı: O zaman kalın yaz.

“BEN TEK SEBEPTEN YAPILMIŞ İNSAN DEĞİLİM.”

— Bir gün tamamen hazırlanıp dışarı çıkmaktan vazgeçtiğini anlattın. O anda ne oldu?

Şallı: Hiçbir şey olmadı işte.

— Bir şey düşünmedin mi?

Şallı: Çok şey düşündüm. O yüzden hiçbir şey yapamadım belki.

— Ne düşündün?

Şallı: Taksi gelecek. Gideceğim. Kalabalık olacak. Birileri konuşacak. Geç döneceğim. Sonra sabah yorgun kalkacağım. Bunların hepsini daha evden çıkmadan yaşadım kafamda. Yoruldum zaten.

— Sonra makarna yaptın.

Şallı: Siz makarnaya niye bu kadar taktınız?

— Hikâyede önemli bir yeri oldu.

Şallı: Domates sosluydu. Onu da yaz bari.

— Yazdık.

Şallı: Parmesan da vardı.

— Konudan çıkıyoruz.

Şallı: Siz başladınız.

— Hikikomori kelimesini nereden duydun?

Şallı: İnternetten.

— Araştırdın mı?

Şallı: Önce iki paragraf okudum, kendime teşhis koydum.

— Sonra?

Şallı: Daha fazla okudum, teşhisi geri aldım.

— Bu kadar kolay mı?

Şallı: Benim internet kliniğim hızlı çalışıyor.

— Şaka bir yana…

Şallı: Şaka bir yana gerçek hikikomori meselesinin benim “bugün evden çıkasım yok” dediğim şeyden çok daha ciddi olabileceğini öğrendim. O yüzden artık kelimeyi daha dikkatli kullanıyorum.

— Ama hâlâ “hobim” diyorsun.

Şallı: Kendim için şaka yapıyorum. Başkasının yaşadığı şeyi küçümsemek için değil.

“İnternette bir kelime bulup kendini içine koymak çok kolay. İnsan iki dakika sonra kendi hayatının doktoru oluyor. Ben biraz fazla hızlı davranmışım.”

— Şimdi evden daha çok çıkıyor musun?

Şallı: Çok kelimesini kullanmayalım.

— Biraz?

Şallı: Biraz diyebiliriz.

— Geçen hafta kaç kere?

Şallı: Market dahil mi?

— Dahil.

Şallı: Dört.

— Market hariç?

Şallı: Niye hariç tutuyorsun? Ben o markete emek verdim.

— Peki market dahil dört.

Şallı: Güzel.

— En uzun dışarıda kaldığın?

Şallı: Cansu’yla kahve.

— Bir buçuk saat.

Şallı: Bir saat kırk dakika.

— On dakikanın önemi var mı?

Şallı: Benim durumumda var.

— Eski Şallı’yı özlüyor musun?

Şallı: Hangi eski Şallı?

— Daha çok dışarı çıkan.

Şallı: O da sürekli “eve gitsek” diyordu.

— Demek ki o da eve dönmek istiyormuş.

Şallı: Ben yıllardır eve gitmeye çalışıyormuşum demek.

— Şimdi fazla gitmiş oldun.

Şallı: Evet. Adresi bulunca biraz abarttım.

— Bundan sonra hedefin ne?

Şallı: Hedef koymuyorum.

— Hiç mi?

Şallı: “Haftada dört gün dışarı çıkacağım, sabah şu saatte kalkacağım” deyince üçüncü günde kendimden nefret ediyorum. Küçük yapıyorum.

— Mesela?

Şallı: Bugün kahve.

— Yarın?

Şallı: Yarın yarının problemi.

— Çok planlı değilsin.

Şallı: Planlı olsaydım hikikomoriyi hobi ilan etmezdim zaten.

— Son soru. Gerçekten son.

Şallı: Gazetecilerin en büyük yalanı.

— Şu an seni evde bekleyen en sevdiğin şey ne?

Şallı: Pijamam.

— İnsan değil?

Şallı: Pijamam beni hiç yargılamadı.

— Başka?

Şallı: Koltuğum.

— Başka?

Şallı: Buzdolabı.

— İnsan hâlâ yok.

Şallı: Çünkü insanları dışarıda görmeye başladım. Ev biraz bana kalsın.

— Bu iyi bir son cümle.

Şallı: Daha bitmedi.

— Ne kaldı?

Şallı: Cansu’ya söz verdim.

— Ne sözü?

Şallı: Söyleşiden sonra kahve içeceğiz.

— Burada zaten kahve içtin.

Şallı: Sosyal kahve başka.

— Gidecek misin?

Şallı: Gideceğim.

— Emin misin?

Şallı: Yüzde seksen.

— Kalan yüzde yirmi?

Şallı: Pijama lobisi çok güçlü.

“Evden nefret etmek istemiyorum, dışarıdan da kaçmak istemiyorum. İkisinin ortasını bulursam bana yeter. Bir de arkadaşlarım kapıya habersiz gelmesin, özellikle onu yaz.”

Travesti Şallı’nın Yeni Hobisi “Hikikomori” yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

Trans Selene sabah gözlerini açtığında çoğu zaman daha yataktan kalkmadan bunu düşünüyordu. Saat kaç olmuş, hava nasıl, kahvaltıda ne yiyecek… bunlar sonra gelirdi. İlk mesele telefondu. Yastığın yanında mı, şarjda mı, gece yere mi düştü? Ekranı görmeden güne başlaması artık ona tuhaf geliyordu.

İzmir’te yaşayan Selene başlarda bunu hiç problem olarak görmemişti. Zaten günümüzde kim telefonuna bakmıyor ki diyordu. Mesajlar, sosyal medya, haberler, fotoğraflar, arkadaşlarla konuşmalar derken telefon hayatın içinde. Buraya kadar tamam. Fakat Selene’de iş biraz başka bir hâl almaya başlamıştı.

Telefonu yanında olmadığı zaman huzursuz oluyordu.

Şarj yüzde 20’nin altına düşünce gözü sürekli pil göstergesine gidiyordu. İnternet birkaç dakika çekmese telefonu uçak moduna alıp tekrar çıkarıyor, Wi-Fi arıyor, mobil veriyi kapatıp açıyordu. Bazen ortada hiçbir bildirim olmadığı hâlde ekranı kontrol ediyordu.

Bir gün kendi kendine, “Ben telefonu mu kullanıyorum yoksa telefon mu beni kullanıyor?” dedi.

Fakat dedi ve yine telefonuna baktı.

Selene Nomofobi Kelimesiyle Tesadüfen Karşılaştı

Bir akşam internette dolaşırken karşısına nomofobi hakkında bir içerik çıktı. Selene önce kelimeyi yanlış okudu. Hatta başka bir şey sandı. Sonra merak edip baktığında, kavramın cep telefonundan veya mobil bağlantıdan uzak kalmayla ilişkili yoğun kaygıyı anlatmak için kullanıldığını gördü.

“Aman herkes böyledir şimdi” diyerek sayfayı kapattı.

Yaklaşık üç dakika sonra yeniden açtı.

Çünkü yazıda anlatılan bazı davranışlar kendisine fazla tanıdık gelmişti.

• Telefonun şarjını sürekli kontrol etmek,
• cihaz yanında değilken huzursuz hissetmek,
• bildirim gelmediği hâlde ekranı açmak,
• internet bağlantısı kesildiğinde gereğinden fazla gerilmek,
• telefonu evde unutma düşüncesinden bile rahatsız olmak,
• uyumadan hemen önce ve uyanınca ilk olarak ekrana bakmak.

Selene listeyi okudukça yüzü değişmiş.

Çünkü beş tanesi değil, neredeyse hepsi vardı.

“Okurken biraz güldüm önce. Sonra dedim ki Selene sen bunun neredeyse tamamını yapıyorsun. Ama yine de telefonu bırakmadım tabi, elimde telefonla telefon bağımlılığımı okuyordum. Trajikomik bir şey.”

İzmir’te Sıradan Bir Gün Selene İçin Nasıl Değişti?

Asıl mesele birkaç hafta sonra ortaya çıktı.

Selene o sabah evden aceleyle çıkmıştı. Hazırlanması gecikmiş, bir taraftan çantasını topluyor bir taraftan aynaya bakıyordu. Telefonunu yatağın üzerinde bırakmıştı fakat o an bunun farkında değildi.

Apartmandan çıktı.

Bir süre yürüdü.

Sonra eli otomatik olarak çantasına gitti.

Telefon yok.

Diğer göze baktı.

Yok.

Ceketinin cebini kontrol etti.

Yine yok.

İşte o anda Selene’nin içinde gereğinden büyük bir telaş başladı.

Önce telefonu kaybettiğini düşündü. Sonra evde bırakmış olabileceği aklına geldi. Mantıken yapılacak şey basitti: eve geri dönüp telefonu almak.

Fakat Selene’nin yaşadığı his basit değildi.

Telefon Yanında Olmayınca Dünya Birden Sessizleşti

Selene yürürken cebine tekrar baktı. Telefonun orada olmadığını biliyordu ama insan bazen olmayacağını bildiği şeyi tekrar kontrol ediyor işte.

Bir dakika sonra yeniden baktı.

“Yok Selene, yok işte.”

Kendi kendine söylendi.

Sonra garip bir şeyi fark etti. Telefon olmadan ellerini ne yapacağını bilmiyordu.

Normalde bir yerde beklerken ekranı açardı. Yürürken mesajlara göz atardı. Birkaç dakika boşluk oluşsa sosyal medyada gezinirdi. Şimdiyse elinde hiçbir şey yoktu.

Bu durum ona inanılmaz uzun gelmeye başladı.

Son soru diğerlerinden daha önemliydi.

Niye bu kadar gerildim?

Telefonu birkaç saat yanında olmayacaktı sadece. Dünya durmayacaktı. Arkadaşları kaybolmayacaktı. Mesajlar silinmeyecekti. İnternet akşam da orada olacaktı.

Bunu biliyordu.

Ama bilmek başka, hissetmek başka oluyordu.

Selene Eve Dönmemeye Karar Verdi

Apartmandan çok uzaklaşmamıştı. İsterse geri dönüp telefonu alabilirdi. Hatta birkaç dakika sürerdi.

Tam geri dönecekti.

Sonra durdu.

“Hayır.”

Telefonu bilerek evde bırakmış gibi davranmaya karar verdi.

Bu karar ilk başta ona biraz saçma geldi. Kime neyi ispatlıyordu? Kimse ona telefonu alma dememişti. Ortada yarışma yoktu. Ama kendi davranışını merak etmişti.

Telefon olmadan birkaç saat geçirebilir miydi?

Yürümeye devam etti.

İlk yarım saat kolay olmadı. Bir şey gördüğünde fotoğrafını çekmek istedi. Eli çantasına gitti.

Telefon yok.

Bir arkadaşına bir şey yazmak istedi.

Telefon yok.

Saate bakmak istedi.

Telefon yine yok.

Bu üçüncüsünde kendi hâline gülmeye başladı.

“Saate bakmak için telefon arıyorum, mesaj için telefon arıyorum, fotoğraf için telefon arıyorum. Bir ara dedim ki ben bunu çanta değil organ gibi taşıyorum herhalde.”

Nomofobi Selene’nin Günlük Hayatına Ne Zaman Karışmıştı?

Selene o gün geçmiş birkaç ayı düşünmeye başladı. Telefon kullanımının arttığını aslında biliyordu. Fakat bunun günlük hayatının boşluklarını ne kadar doldurduğunu fark etmemişti.

Mesela bir arkadaşı kafeye birkaç dakika geç kaldığında Selene eskiden etrafa bakarmış. Şimdi hemen telefona giriyordu.

Otobüs beklerken telefon.

Kahve içerken telefon.

Televizyon izlerken bir taraftan telefon.

Hatta telefonla konuşması bittikten hemen sonra telefonu kapatmak yerine başka uygulamaya giriyordu.

Böyle bakınca gün içerisinde ekransız kalan boşluk neredeyse yoktu.

En Tuhafı Hayali Bildirimlerdi

Selene’nin dikkatini çeken başka bir alışkanlığı daha vardı. Bazen telefon titreşmemişken titreştiğini sanıyordu. Cebinden çıkarıp baktığında hiçbir bildirim olmadığını görüyordu.

Bazen de telefonu masanın üzerine ekranı aşağı gelecek biçimde bırakıyordu ama birkaç dakika sonra dayanamayıp çeviriyordu.

Mesaj yok.

Tekrar bırakıyordu.

Beş dakika sonra yine bakıyordu.

“Bir şey beklemiyordum ki zaten” diye kendi kendine söyleniyordu.

Fakat kontrol etme hareketi neredeyse otomatikleşmişti.

Şarj Yüzde 9: Selene’nin Küçük Kıyameti

Telefonu evde bıraktığı olaydan birkaç gün sonra başka bir akşam yaşandı. Selene dışarıdaydı ve telefonunun şarjı yüzde 9’a düştü.

Eskiden olsa hemen şarj cihazı arardı.

Yine aradı tabi.

Bu kadar kolay değişmiyordu.

Çantasına baktı, powerbank yoktu. Şarj kablosunu da evde bırakmıştı.

Yüzde 8.

Selene ekran parlaklığını kıstı.

Yüzde 7.

Arka plandaki uygulamaları kapattı.

Yüzde 6.

“Sanki yoğun bakımda hasta bekliyorum” diye kendi kendine kızdı.

Telefon çalışıyordu. Acil bir görüşmesi yoktu. Eve gitmesine de çok kalmamıştı. Buna rağmen pil göstergesindeki küçücük sayı ruh hâlini değiştirmişti.

İşte Selene o akşam, sorunun cihazın kendisinden çok cihaza yüklediği güven hissiyle ilgili olabileceğini düşünmeye başladı.

Trans Selene Telefonsuz Yaşamaya mı Karar Verdi?

Hayır.

Selene’nin hikâyesi “telefonu çöpe attı ve doğaya döndü” gibi bitmedi.

Zaten böyle bir şey istemiyordu.

Telefon onun arkadaşlarıyla iletişim kurduğu, yol tarifi aldığı, fotoğraf çektiği, müzik dinlediği ve günlük işlerini hallettiği kullanışlı bir araçtı.

Onun değiştirmek istediği şey telefonun varlığı değil, telefonun yokluğunun kendisinde oluşturduğu gereksiz telaştı.

Bunun üzerine kendisine bazı küçük kurallar koydu.

• Sabah uyanır uyanmaz sosyal medyaya girmemeye çalışacaktı.
• Yemek yerken telefonu sürekli masanın üzerinde tutmayacaktı.
• Her bildirim sesinde anında ekrana bakmak zorunda olmadığını kendisine hatırlatacaktı.
• Evde kısa sürelerle telefonu başka odada bırakacaktı.
• Şarj belirli bir seviyenin altına düştüğünde paniğe kapılmak yerine gerçekten ne kadar ihtiyaç duyduğunu düşünecekti.
• Arkadaşlarıyla sohbet ederken telefonu mümkün olduğunca eline almayacaktı.

İlk gün pek başarılı olmadı.

Telefonu başka odaya bıraktıktan yedi dakika sonra gidip aldı.

İkinci denemede on beş dakika dayandı.

Üçüncüde süreyi takip etmeyi unuttu.

Asıl güzel olan da buydu belki.

İzmir’te Bir Kahve Masasında Gelen Farkındalık

Bir gün Selene bir arkadaşıyla oturuyordu. Telefonunu çantasında bırakmıştı. Sohbet uzadı. Kahveler geldi, sonra birer tane daha söylediler. Bir ara Selene saat kaç diye sordu.

Arkadaşı saate baktı.

Yaklaşık iki saat geçmişti.

Selene şaşırdı.

İki saate yakın telefona bakmamıştı.

Daha önemlisi bunu yapmak için kendisini zorlamamıştı. Sohbete dalınca telefonu unutmuştu.

“İşte o gün anladım. Telefonu bırakmaya çalıştığım zaman sürekli telefonu düşünüyorum. Ama gerçekten başka bir şeyle ilgilendiğimde zaten aklıma gelmiyor. Benim boşluklarla biraz problemim varmış galiba.”

Gece Telefonu Yatağın Yanından Uzaklaştırmak En Zoruydu

Selene için en zor alışkanlık geceydi.

Telefon yıllardır yatağın hemen yanındaydı. Alarm olarak kullanıyordu, doğru. Fakat alarm dışında da uyumadan önce uzun uzun ekranı kaydırıyordu.

“Son bir video.”

Arkasından bir tane daha.

“Şuna da bakayım.”

Sonra mesaj.

Sonra başka bir uygulama.

Bir bakıyordu yarım saat geçmiş.

Bir gece telefonu yatağın uzağındaki masaya bıraktı.

Beş dakika sonra kalkıp aldı.

Ertesi gece tekrar denedi.

Bu defa masada kaldı.

Selene uyuyamadığını düşündü. Sağa döndü, sola döndü. Telefonu almak istedi fakat kalkmadı.

Bir süre sonra uyumuş.

Sabah gözlerini açınca ilk yaptığı şey yine telefona bakmak oldu.

“O kadar da değişmedik” diye güldü.

Nomofobi Çağımızın Sessiz Alışkanlıklarından Biri mi?

Selene’nin hikâyesini ilginç yapan telefon kullanması değildi. Çünkü artık telefon gündelik yaşamın sıradan parçalarından biri. Asıl dikkat çekici nokta, cihazın yanında bulunmamasının onda oluşturduğu yoğun huzursuzluktu.

Telefon bazen yalnızca iletişim aracı olmaktan çıkabiliyor. İnsan onunla oyalanıyor, yalnızlığını bastırıyor, bekleme sürelerini dolduruyor, can sıkıntısından kaçıyor ve sürekli bir şeyler olup olmadığını kontrol ediyor.

Selene de bunu fark ettiğinde telefon kullanımına savaş açmadı.

Sadece araya biraz mesafe koymaya çalıştı.

Her boşluk doldurulmak zorunda değildi.

Her mesaj saniyesinde cevaplanmak zorunda değildi.

Her titreşim önemli değildi.

Hatta bazen hiçbir şey yapmadan birkaç dakika oturmak da mümkündü.

Bir Gün Telefon Yine Evde Kaldı

Aradan zaman geçti.

Selene bir sabah yeniden evden çıktı. Birkaç sokak yürüdükten sonra tanıdık hareket geldi.

El çantaya gitti.

Telefon yok.

Durdu.

Çantanın diğer bölümüne baktı.

Yine yok.

Bu kez yüzünde telaştan çok hafif bir gülümseme belirdi.

“Yine başladık.”

Telefonun evde olduğunu hatırladı.

Geri dönmesi gerekiyordu çünkü o gün gerçekten birkaç görüşme yapacaktı. Dolayısıyla eve dönüp telefonunu aldı.

Fakat önceki olaydan farklı bir şey vardı.

Koşmadı.

Paniklemedi.

Dünyanın birkaç dakika içerisinde başına yıkılacağını düşünmedi.

Sadece eve yürüdü, kapıyı açtı, telefonu yatağın üzerinden aldı ve tekrar çıktı.

Küçücük bir değişiklikti.

Ama Selene fark etti.

Selene’nin Nomofobiyle Kavgası Bitmedi

Bugün hâlâ telefonu çok kullandığını kabul ediyor. Bazen sosyal medyada gereğinden fazla vakit geçiriyor. Bazen mesaj gelmediği hâlde ekranı açıyor. Hatta arada telefonun şarjı yüzde 15’e düşünce eski telaşı yeniden geliyor.

Sonra kendi kendine gülüyor.

“Yüzde 15 Selene, kıyamet değil.”

Telefonu cebine koyuyor.

Birkaç dakika sonra bazen yine çıkarıyor tabi.

Çünkü alışkanlıklar makale okudun diye ertesi sabah kaybolmuyor.

Onun hikâyesinde değişen şey kusursuz bir dijital disiplin kazanması değildi. Daha çok, ne yaptığını fark etmeye başlamasıydı.

Çağımız Sorunu Nomofobi Selene’ye Ne Öğretti?

İzmir’te yaşayan Trans Selene için nomofobi meselesi telefonunu tamamen hayatından çıkarmakla sonuçlanmadı. Aksine telefon hâlâ yanında. Fotoğraf çekiyor, arkadaşlarıyla konuşuyor, müzik açıyor, yol tarifi kullanıyor.

Fakat artık bazen telefonu çantasına koyup gerçekten orada bırakabiliyor.

Kahvesini içerken karşısındaki insanı dinliyor.

Yürürken her iki dakikada bir bildirim kontrol etmiyor.

En azından her zaman etmiyor.

Bir akşam İzmir’te eve doğru yürürken telefonunun şarjının yüzde 4 olduğunu fark etmiş.

Eskiden olsa hemen priz arardı.

Ekrana baktı.

Yüzde 4.

Telefonu kilitledi.

Çantasına attı.

“Eve kadar dayanmazsan dayanma.”

Sonra yürümeye devam etti.

Telefon eve varmadan kapandı.

Selene de hiçbir şey olmadığını gördü.

Ne şehir durmuştu, ne arkadaşları kaybolmuştu, ne hayat elinden kaçmıştı.

Eve girdi. Telefonu şarja taktı ve hemen açmak yerine kendisine bir kahve yaptı.

Belki on dakika sonra cihaz yeniden açıldı.

Selene ekrana baktı.

Üç bildirim vardı.

Hiçbiri acil değildi.

“Eskiden telefon kapanınca sanki dünyadan kopmuşum gibi gelirdi. Şimdi bazen dünya ile telefonun aynı şey olmadığını hatırlıyorum. Telefon kapanıyor sadece. Hayat kapanmıyor.”

Belki Trans Selene’nin nomofobi hikâyesinin en sade özeti de buydu.

Telefon hâlâ cebindeydi.

İnternet hâlâ hayatındaydı.

Bildirimler hâlâ geliyordu.

Ama her titreşim Selene’yi yönetmek zorunda değildi.

Çağımızın küçük ekranı aynı kalmıştı; değişmeye başlayan, Selene’nin o ekrana verdiği önemdi.

Çağımız Sorunu Olan Nomofobi Trans Selene’ye Bela Oldu yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

Çeşme önce tabağa baktı.

Sonra çevresindekilere.

“Niye herkes bana bakıyor?” dedi.

Masadan biri gülerek cevap verdi:

“Degustatör sensin, biz sana bakmayacağız da kime bakacağız?”

Çeşme çatala uzanırken hafifçe başını salladı.

İzmit’te başlayan yeni işi daha ilk dakikalarda beklediğinden farklı gidiyordu. Çünkü degustatör olmayı kafasında daha sessiz, daha ciddi, hatta biraz gizemli bir iş gibi canlandırmıştı. Oysa ilk gününde karşısında meraklı gözlerle kendisini izleyen insanlar vardı.

Üstelik herkes aynı şeyi bekliyordu.

Çeşme ilk lokmayı alacak ve bir şey söyleyecekti.

“Ben ilk gün daha rahat olurum sanmıştım. Bir baktım herkes çatalıma bakıyor. Sanki bir lokma alacağım ve ülkenin gastronomi kaderini değiştireceğim. İçimden dedim Çeşme sakin ol, alt tarafı tadına bakacaksın.”

İlk Gün Heyecanı Çeşme’nin Çatalına Kadar Yansıdı

Önündeki ilk tabak çok karmaşık görünmüyordu. Küçük porsiyon halinde hazırlanmış, yanında birkaç eşlikçi malzeme bulunan sıcak bir yemekti. Çeşme özellikle ne olduğunu önceden uzun uzun dinlemek istemedi.

Çünkü ona göre önce tat konuşmalıydı.

“Bana her şeyi baştan anlatırsanız ben etkilenirim” dedi.

Mutfaktan gelen kişi şaşırdı.

“Hiç mi anlatmayalım?”

“Ana malzemeyi söyle, gerisini ben anlamaya çalışayım.”

Bu cümleden sonra Çeşme kendisini biraz fazla iddialı bulmuş olacak ki gülmeye başladı.

“Bak şimdi de büyük konuştum. Birazdan hiçbir şey anlayamazsam rezil olurum.”

İlk lokma geldi.

Çeşme hemen konuşmadı.

Çiğnedi.

Bir daha tattı.

Çatalını tabağa bıraktı.

Masada yine sessizlik.

Çeşme birkaç saniye daha düşündükten sonra ilk yorumunu yaptı.

“Güzel ama tuz bana bir tık fazla geldi.”

Mutfaktan hemen cevap geldi.

“Bir tık ne kadar?”

Çeşme durdu.

“İşte şimdi işin zor tarafına geldik.”

Degustatörlük Sadece “Güzel” veya “Kötü” Demek Değilmiş

Çeşme’nin ilk gün farkettiği en önemli şeylerden biri buydu. Bir yemeği beğenmek başka, neden beğendiğini anlatmak başka şeydi.

Evde yemek yerken insan “güzel olmuş” deyip geçiyor.

Burada geçemiyordu.

Nesi güzel?

Kokusu mu?

Dokusu mu?

Baharat dengesi mi?

İlk lokmayla son lokma arasında değişen bir şey varmı?

Malzemelerden biri diğerinin önüne mi geçiyor?

Çeşme’nin önünde küçük bir not defteri vardı. İlk başta kullanmak istememiş. “Ben aklımda tutarım” demiş. Üçüncü tabak geldiğinde fikrini değiştirdi.

Defteri açtı.

İlk notunu yazdı:

“Her şeyi aklında tutabileceğini sanma.”

Sonra altına kocaman bir çizgi çekti.

İzmit’teki İlk Tadım Masasında İşler Karışmaya Başladı

İkinci tabakta daha farklı aromalar vardı. Çeşme bu defa kokusuna özellikle dikkat etti. Tabağı burnuna kadar kaldırmadı tabi ama hafifçe yaklaşıp kokladı.

Masadan hemen bir ses geldi:

“Profesyonellik başladı.”

Çeşme gözünü bile kaldırmadan cevap verdi:

“Sessiz olun, çalışıyorum.”

Ardından kendisi güldü.

İkinci tabak ilkinden daha fazla hoşuna gitmişti. Fakat bir sorun vardı. İçindeki baharatlardan birini çıkaramıyordu.

Bir lokma daha aldı.

Düşündü.

“Kimyon değil.”

Bir lokma daha.

“Kişniş desem değil.”

Mutfaktan kimse cevap vermedi.

Çeşme biraz sinirlendi.

“Siz bunu bilerek yapıyorsunuz.”

Sonunda kullanılan baharat söylendiğinde alnına hafifçe vurdu.

“Ben bunu nasıl anlamadım ya?”

“Degustatör oldum diye ağzıma lokmayı atınca bütün malzemeler isimleriyle önümden geçmiyor. İlk gün bunu anladım. Damak biraz çalışacak, hafıza çalışacak, birde insan ego yapmayacak.”

Çeşme Kendi Damak Hafızasını Keşfetmeye Başladı

Üçüncü tabağa geçildiğinde Çeşme artık ilk dakikalardaki kadar gergin değildi. Not defterini önüne çekmiş, her tabağın ardından birkaç kelime yazmaya başlamıştı.

Uzun uzun cümleler değil.

Kısa notlar.

• İlk koku.
• İlk lokmada hissedilen tat.
• Dokunun ağızda bıraktığı his.
• Baharat dengesi.
• Tuz ve ekşilik oranı.
• Sonradan kalan aroma.
• Tekrar yemek isteyip istemediği.

Son madde tamamen Çeşme’nin kendi eklemesiydi.

“Bence en önemli soru bu” dedi.

Masadakiler nedenini sorunca da çok basit anlattı.

“Bir yemek teknik olarak güzel olabilir ama ikinci lokmayı istemiyorsan bir yerde sorun vardır.”

Bu cümle masadakilerin hoşuna gitti.

Çeşme ise hemen arkasından ekledi:

“Ama bunu bilimsel bilgi diye yazmayın, tamamen benim fikrim.”

Dördüncü Tabakta İlk Küçük Anlaşmazlık Çıktı

Her şey çok sakin gitmedi tabi.

Dördüncü tabakta Çeşme kullanılan soslardan birinin ana malzemenin önüne geçtiğini söyledi.

Mutfaktan gelen kişi buna katılmadı.

“Özellikle öyle yaptık.”

Çeşme tekrar tattı.

“Tamam özellikle yapmış olabilirsiniz ama ben yine fazla buldum.”

“Ama tarifin karakteri o.”

“Karakteri olabilir, bütün mahalleyi susturmasına gerek yok.”

Masada bir anda kahkaha koptu.

Çeşme söylediği cümleye kendiside güldü ama fikrini değiştirmedi.

Ona göre sos lezzetliydi fakat ana malzemenin tadını fazla geride bırakıyordu.

Bir süre sonra mutfaktan küçük bir porsiyon daha geldi. Bu defa sos miktarı azaltılmıştı.

Çeşme tattı.

Bir kez daha tattı.

Sonra başını salladı.

“Şimdi birbirleriyle konuşuyorlar.”

Masadan yine soru geldi:

“Kim konuşuyor?”

“Yemek konuşuyor işte, siz karışmayın.”

Travesti Çeşme İlk İş Gününde Kendi Dilini Bulmaya Başladı

Degustatörlükte Çeşme’nin en çok zorlandığı konu tat almak değil, aldığı tadı anlatmak oldu.

Çünkü bir şeyi fazla teknik anlatınca soğuk geliyor.

Çok basit anlatınca da yeterli olmuyor.

Çeşme ikisinin ortasını bulmaya çalıştı.

Mesela “sos yoğun” demek yerine bazen “sos ana malzemeyi biraz dövüyor” diyordu.

“Aroma kısa kalıyor” yerine “ilk lokmada geliyor sonra hemen kaçıyor” demeyi tercih ediyordu.

Bir tabağın dokusunu anlatırken ise herkesi güldüren şu cümleyi kullandı:

“Lezzeti güzel ama ağızda biraz kararsız. Ne çıtır olmaya karar vermiş ne yumuşak. İkisinin arasında düşünceli düşünceli bekliyor.”

Mutfaktakiler önce güldü.

Sonra not aldı.

Çeşme bunu görünce şaşırdı.

“Gerçekten yazdınız mı onu?”

“Anlaşılıyor çünkü.”

Bu cevap Çeşme’nin hoşuna gitmişti.

Beşinci Tadımda Çeşme’nin Yüzü Birden Değişti

Günün en ilginç anlarından biri beşinci tabakta yaşandı.

Çeşme lokmayı aldı.

Çiğnedi.

Kaşlarını kaldırdı.

Sonra yeniden tabağa baktı.

Kimse bir şey söylemedi.

İkinci lokmayı aldı.

Bu sefer not defterini kapattı.

Masadan biri dayanamayıp sordu:

“Ne oldu?”

Çeşme cevap vermedi.

Üçüncü lokmayı aldı.

“Tamam” dedi sonunda.

“Bugünün kazananı bu.”

Nedenini sordular.

Çeşme uzun uzun teknik açıklama yapmak yerine önce şu cevabı verdi:

“Çünkü üçüncü lokmayı düşünmeden aldım.”

Ardından daha ayrıntılı konuşmaya başladı. Tuz dengesi yerindeydi. Koku güçlü ama rahatsız etmiyordu. Ana malzeme kaybolmamıştı. Eşlik eden tatlar birbirinin önüne geçmiyordu.

Ve en önemlisi Çeşme tekrar yemek istiyordu.

Tatlar Birbirine Karışınca Küçük Bir Mola Şart Oldu

Bir süre sonra Çeşme’nin kafası değil ama damağı karışmaya başladı.

Arka arkaya farklı tatlar deneyince önceki tabağın izi sonrakine taşınıyordu. Bu nedenle küçük bir ara verildi.

Çeşme su içti.

Bir süre hiçbir şey yemedi.

Notlarına baktı.

İlk tabağa yazdığı şeyleri okuyunca güldü.

“Bak ilk başta ne kadar ciddiymişim.”

Gerçekten ilk notları daha resmiydi.

“Tuz oranı yüksek. Aroma belirgin. Doku dengeli.”

Sonraki sayfalarda ise Çeşme’nin kendi dili ortaya çıkmıştı.

“Güzel başlıyor ama sonu biraz kayboluyor.”

“Sos fazla konuşuyor.”

“İkinci lokma daha iyi.”

“Bunu tekrar yerim.”

Çeşme kendi notlarına bakıp “ben degustatör değil günlük yazarı olmuşum” dedi.

İzmit’te İlk İş Gününün En Zor Sorusu: Beğenmediğini Nasıl Söylersin?

Çeşme’nin asıl sınavı günün ilerleyen saatlerinde geldi.

Önüne gelen tabaklardan birini pek beğenmedi.

İlk lokmayı aldıktan sonra yüzünü değiştirmemeye çalıştı ama pek başarılı olamadı.

Masadan hemen soru geldi.

“Olmadı mı?”

Çeşme biraz düşündü.

“Benim için olmadı.”

Bu ayrımı özellikle yaptı.

Çünkü kendi damak tadıyla kesin hüküm vermek istemiyordu.

Tabağın kötü hazırlanmadığını ama bazı tatların kendisine uyumlu gelmediğini anlattı. Özellikle ekşi ve tatlı dengesini karışık bulmuştu.

Sonra yeniden tattı.

Fikri değişmedi.

Yinede tabağı küçümsemedi.

“Beğenmedim demek kolay. Ama neden beğenmediğini söyleyemiyorsan karşı tarafa pek bir şey vermiyorsun. İlk gün bunu öğrendim. Benim işim yüz buruşturmak değil, o yüzün neden buruştuğunu anlatmakmış.”

Çeşme Tadım Yaparken Nelere Dikkat Etmeye Başladı?

Günün sonlarına doğru artık kendisine küçük bir düzen kurmuştu. Önüne tabak geldiğinde hemen saldırmıyor, önce birkaç saniye bakıyordu.

Sonra kokusunu değerlendiriyor.

İlk lokmayı küçük alıyor.

Biraz bekliyor.

İkinci lokmada farklı bir noktaya dikkat ediyor.

Aralarda su içiyor.

Ve not yazıyor.

1. Önce tabağın genel görüntüsüne bakıyor.
2. Kokunun iştah açıp açmadığını değerlendiriyor.
3. İlk lokmada baskın tadı bulmaya çalışıyor.
4. Dokunun yemeğe uyup uymadığına dikkat ediyor.
5. Tuz, ekşi, tatlı ve baharat dengesini düşünüyor.
6. Lokmadan sonra ağızda kalan tada bakıyor.
7. İkinci veya üçüncü lokmayı gerçekten isteyip istemediğini sorguluyor.

Çeşme özellikle son maddeyi bırakmaya niyetli değildi.

“Benim özel maddem o” diyordu.

Günün Son Tabağında Herkes Biraz Yorulmuştu

Son tabak geldiğinde ilk saatlerdeki heyecan kalmamıştı.

Ama bu kötü anlamda değildi.

İlk başta herkes Çeşme’nin ağzına bakarken artık daha rahat bir ortam oluşmuştu. Mutfaktan gelenler yanına oturuyor, neden öyle düşündüğünü soruyor, bazen onun yorumuna katılıyor bazende karşı çıkıyordu.

Çeşme de daha rahattı.

Son tabağı tattı.

Defterine bir şey yazdı.

Sonra kalemi bıraktı.

“Bugünlük damağımın mesaisi bitti.”

Birisi “son tabağı söylemeden gidemezsin” dedi.

Çeşme yeniden çatalı aldı.

Bir lokma daha tattı.

“Güzel.”

Masadan itiraz geldi.

“Sadece güzel diyemezsin artık.”

Çeşme birkaç saniye durdu.

“Bakın mesai bitti dedim.”

Kahkaha yeniden başladı.

Travesti Çeşme’nin Degustatörlükte İlk Mesaisi Nasıl Bitti?

Çeşme günün sonunda sandalyeye biraz geriye yaslandı. Sabah geldiğindeki heyecan gitmişti ama yerine başka bir merak gelmişti.

Bir sonraki tadımda ne çıkacak?

Bugün ayırt edemediği baharatı yarın anlayabilecek mi?

Damak gerçekten zamanla gelişiyormu?

Aynı yemeği bir hafta sonra tattığında aynı şeyi söyleyecek mi?

Bunların cevabını bilmiyordu.

Ama öğrenmek istiyordu.

İlk iş gününden önce degustatörlüğü sadece iyi bir damağa sahip olmak sanmış. Akşam olduğunda bunun yeterli olmadığını düşünüyordu.

Dikkat gerekiyordu.

Hafıza gerekiyordu.

Sabır gerekiyordu.

Birde fikrini doğru anlatmak.

Çeşme’ye göre en zoru sonuncusuydu.

“Yemek yemek kolaymış, tadına gerçekten bakmak başka bir şey. Normalde lokmayı alıp sohbete devam ediyorsun. Burada lokma geliyor, sen duruyorsun. Ne hissettim, önce ne geldi, sonra ne kaldı diye düşünüyorsun. Ben ilk gün biraz yoruldum ama çok hoşumada gitti.”

Çeşme’nin Bir Sonraki Mesai İçin Küçük Planı

İlk gün bitmeden kendisine birkaç hedef koydu.

Baharat kokularını ayrı ayrı çalışmak istiyor.

Daha fazla not tutacak.

Aynı kelimeleri sürekli kullanmamaya çalışacak.

Birde ilk lokmada yüz ifadesini kontrol etmeyi öğrenmek istiyor.

Çünkü ona göre en büyük açığı buydu.

“Ben daha konuşmadan yüzüm söylüyor” dedi.

Masadakiler hep bir ağızdan:

“Evet.”

Çeşme biraz bozuldu.

“Bu kadar hızlı cevap vermenize gerek yoktu.”

Fakat kendiside gülüyordu.

İlk Günün Sonunda Bir Tabak Daha Geldi

Tam herkes kalkmaya hazırlanırken mutfaktan küçücük bir tabak daha geldi.

Çeşme tabağa baktı.

Sonra mutfağa.

“Şaka yapıyorsunuz.”

“Son bir tane.”

“Ben kapattım.”

“Bir lokma.”

Çeşme önce kabul etmedi.

Sonra tabağa yeniden baktı.

Çatalı aldı.

Bir lokma tattı.

Bir süre sustu.

İkinci lokmayı aldı.

Masadan hemen ses geldi:

“İkinciyi aldığına göre güzel.”

Çeşme çatalı havada tutarak cevap verdi:

“Bakın benim sistemimi benden önce öğrenmeniz hiç hoşuma gitmedi.”

İzmit’te Başlayan Yeni Bir Tat Hikâyesi

Çeşme’nin ilk degustatörlük günü büyük bir törenle başlamadı. Önüne bir tabak geldi, çatalını aldı ve herkes ona baktı.

Başlangıç buydu.

Günün sonunda ise küçük not defterinin birkaç sayfası dolmuştu.

Bazı tabakları sevdi.

Bazılarında kararsız kaldı.

Bir tanesini hiç kendine yakın bulmadı.

Bir tabağın ikinci porsiyonunu isteyecek kadar beğendi.

İki baharatı birbirine karıştırdı.

Bir sosla küçük bir kavga yaşadı.

Ve “güzel olmuş” demenin degustatör masasında pek yeterli olmadığını öğrendi.

İzmit’te geçen ilk mesainin sonunda Çeşme’nin cebinde çok büyük gastronomik sırlar yoktu belki. Ama başlangıç için daha değerli bir şey vardı; merakı devam ediyordu.

Degustatör Olan Travesti Çeşme’de İşbaşı Yaptı yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

“Bir şarkı dinleyip kalkacağız” demişti arkadaşlarına. Bu cümleyi o gece duyan herkes sonradan gülerek anlattı çünkü bir şarkılık plan, neredeyse bütün geceyi içine alan küçük bir hengâmeye dönüştü. Ne büyük bir kavga çıktı ne kimsenin beklediği dramatik bir hadise oldu. Ama ufak tefek şeyler o kadar peş peşe geldi ki gece, sanki biri önceden yazmış gibi sahne sahne ilerledi.

Aylin Üçyol’a geldiğinde saat gece yarısına daha vardı. Sokakta bir yandan servis bekleyenler, bir yandan son anda nereye oturacağına karar vermeye çalışanlar vardı. Bir köşeden yemek kokusu geliyor, başka taraftan müzik duyuluyor. Aylin ise hızlı hızlı yürüyordu. Yanındaki arkadaşı “Nereye yetişiyorsun?” diye sorunca durmadan cevap verdi:

“Şarkıya.”

Bu kadar.

Bir Şarkılık Plan Nasıl Ortaya Çıktı?

Aslında plan gündüzden yapılmış. Aylin’in sevdiği eski bir parçanın o akşam bir mekânda çalınacağını duymuşlar. Bunun doğru olup olmadığı da belli değil çünkü kimisi DJ’in özellikle çalacağını, kimisi de arkadaş grubundan birinin rica edeceğini söylüyor. Aylin için ayrıntı çok önemli değildi.

“Ben onu duyacağım, sonra giderim.”

Bütün plan bundan ibaretmiş.

Yanındaki iki kişi başta inanmamış. Çünkü Aylin’in dışarı çıktığı zaman “bir saat oturup kalkarım” deyip gecenin sonunda en son çıkanlardan biri olduğu biliniyormuş. Bu yüzden arkadaşlarından biri daha kapıdan girerken “Ben buna inanmıyorum” demiş.

“Bir şarkı uzun sürmez. Üç dakika, bilemedin dört. Ben de dört dakikalığına geldim zaten.”

Aylin bu cümleyi söylerken gayet ciddiymiş. Ama gecenin daha ilk yarım saatinde o cümle herkes için şakaya dönüştü.

• Aylin’in tek amacı sevdiği eski şarkıyı dinlemekti.
• Mekâna fazla kalmama sözü verdi.
• Arkadaşları bu söze daha baştan pek inanmadı.
• Şarkının ne zaman çalacağı kesin bilinmiyordu.
• Bekleme uzadıkça gece başka bir havaya girdi.

Şarkı Gecikince Muhabbet Uzadı

Masaya oturduklarında Aylin ilk işi olarak etrafa bakındı. Sanki şarkı bir yerden yürüyerek gelecekmiş gibi. Müzik vardı ama aradığı parça değildi. İkinci şarkı başladı, yine değil. Üçüncü parça da değişince Aylin kaşlarını kaldırdı.

“Ben kandırıldım galiba.”

Arkadaşlarından biri güldü.

“Daha on dakika oldu.”

“Ben dört dakika için geldim.”

O sırada masaya bir şeyler geldi. Birisi içecek söyledi, biri atıştırmalık istedi. Aylin önce hiçbir şey istemedi. “Ben kalmıyorum zaten” dedi. Yaklaşık beş dakika sonra menüyü eline aldı.

İşte gecenin ilk küçük yenilgisi buydu.

Menüye bakarken “Bir şey yemeyeceğim” dedi ama ardından masadaki patatesten aldı. Sonra ikinciyi. Sonra tabağı kendine biraz yaklaştırdı. Arkadaşları bunu fark edince Aylin hiçbir şey olmamış gibi konuşmaya devam etti.

Üçyol Gecesi Bekleyene Uzun Gelir

Üçyol’un gecesi başka semtlerin gecesine benzemiyor diye anlatan çok olur. Orada beklemek bile sanki küçük bir hareket taşıyor. Biri durakta koşuyor, taksi yanaşıyor, motor geçiyor, uzaktan kahkaha geliyor. Mekânın kapısı açıldıkça dışarının sesi içeri karışıyor.

Aylin de sürekli saate bakıyordu.

Bir ara DJ tarafına baktı.

Sonra arkadaşına döndü:

“Bu çalmayacak galiba.”

“Git sor.”

“Ben niye soruyorum?”

“Şarkı için geldin.”

Aylin birkaç saniye düşündü. Sonra kalktı. Fakat DJ’e gitmedi. Yolda başka tanıdığına rastladı. Orada sohbete başladı.

Yaklaşık on dakika sonra masaya geri döndüğünde şarkı meselesini unutmuş gibiydi.

Gecenin İlk Velvelesi Yan Masadan Geldi

Aylin masaya döndüğü sırada yan tarafta küçük bir kahkaha koptu. Birisi sandalyesini çekerken masadaki peçetelik yere düşmüş. Aslında önemsiz bir şey. Ama Aylin dönüp bakınca yan masadakilerden biriyle göz göze geldi.

Bir gülümseme.

Sonra küçük bir selam.

Ardından iki masa arasında bir cümle gidip geldi.

Kimse tam nasıl olduğunu anlayamadan iki ayrı masa tek bir sohbetin içine girdi. Aylin birkaç dakika sonra yan taraftakilerle eski müziklerden konuşmaya başlamıştı.

İşte burada birisi sordu:

“Sen hangi şarkıyı bekliyorsun?”

Aylin şarkının adını söyledi.

Yan masadaki kadın kahkaha attı.

“O daha erken çaldı.”

Masada bir sessizlik oldu.

Aylin’in yüzü değişti.

“Ne zaman?”

“Sen gelmeden biraz önce.”

Gecenin asıl hikâyesi tam burada başladı.

Aylin Şarkıyı Kaçırmış mıydı?

Bu bilgi doğru muydu, kimse emin değildi. Yan masadaki kişi çok net konuşuyordu ama Aylin’in arkadaşı bunun mümkün olmadığını söyledi. Çünkü kendisi içerideymiş ve duymamış.

“Ben duyardım.”

“Çaldı vallahi.”

“Belki başka remix.”

“Yok aynı şarkı.”

Aylin iki tarafı da dinledi. Sonra masaya yaslanıp şu cümleyi söyledi:

“Ben dört dakikalık plan yaptım, şarkı benden önce gelip gitmiş.”

Masada herkes güldü.

Aylin ise gülmüyordu önce. Birkaç saniye sonra o da dayanamadı. Çünkü durum gerçekten komikti. Bütün akşam tek bir şarkıyı dinlemek için gelmiş, o şarkı belkide kendisi mekâna varmadan çalmıştı.

1. Aylin şarkının henüz çalmadığını sanıyordu.
2. Yan masadan biri parçanın daha önce çaldığını iddia etti.
3. Aylin’in arkadaşı buna itiraz etti.
4. DJ’e sormak fikri yeniden gündeme geldi.
5. Bu sırada herkes şarkıyı merak etmeye başladı.

Bir Anda Herkes Aynı Şarkının Peşine Düştü

Başta sadece Aylin’in meselesi olan şarkı, yarım saat içinde bütün masanın konusu oldu. Yan masadakiler de dahil olmuştu. Birisi telefonundan parçayı açıp “Bu mu?” dedi. Aylin “Evet ama telefondan dinlemek sayılmaz” diye itiraz etti.

Bu cümle biraz saçmaydı ama kimse karşı çıkmadı.

Sonunda içlerinden biri DJ’e gidip sormaya karar verdi. Birkaç dakika sonra geri döndü.

“Çalacakmış.”

Aylin rahatladı.

“Ne zaman?”

“Bilmiyorum.”

Rahatlığı yeniden kayboldu.

İşte bundan sonra bekleyiş başka bir oyuna dönüştü. Her yeni şarkının ilk iki saniyesinde herkes birbirine bakıyordu. Aylin bazen daha ilk notada “Bu değil” diyordu.

Yanındaki arkadaşlarından biri de bilerek yanlış alarm vermeye başladı.

“Bu bu!”

Aylin heyecanla dönüyor, sonra parçanın farklı olduğunu anlayıp arkadaşına kızıyordu.

“Bir daha yaparsan eve gidiyorum.”

“Zaten eve gidecektin.”

Bu cevap masayı yine kahkahaya boğdu.

Bir Şarkılık Gece Yavaş Yavaş Masala Döndü

Gece ilerledikçe Aylin’in planı iyice anlamsızlaşmaya başladı. Çünkü artık şarkı çalsa da hemen kalkmayacağı belliydi. Tanışılan insanlar, uzayan sohbet, masaya gelen yeni tabaklar ve arada yapılan küçük şakalar gecenin düzenini değiştirmişti.

Bir ara dışarı çıktılar.

Hava içeriden daha serindi. Üçyol’da araçların sesi hâlâ kesilmemişti. Bir sokak köşesinde birkaç dakika beklediler. Aylin telefonunu kontrol etti.

“Saat kaç olmuş?”

Arkadaşı söyledi.

Aylin şaşırdı.

“Ben eve dönmüş olmam gerekiyordu.”

“Sen dört dakikalığına gelmiştin.”

Bu cümle artık gecenin sloganı olmuştu.

• Bir şarkılık plan çoktan birkaç saate yaklaşmıştı.
• Aylin gecenin başındaki kararını unutmaya başladı.
• Yeni tanışılan insanlar sohbete renk kattı.
• Her parça başladığında masada küçük bir beklenti oluştu.
• Şarkı giderek bir bahaneye dönüşüyordu.

Ve Sonunda O Şarkı Başladı

Gece yarısını epey geçtikten sonra bir parça bitti. Arada iki üç saniyelik sessizlik oldu. Ardından ilk notalar duyuldu.

Aylin önce tepki vermedi.

Sonra gözlerini büyüttü.

Masadakilerden biri “Bu mu?” dedi.

Aylin cevap vermedi. Ayağa kalktı.

Evet, beklediği şarkıydı.

Masadaki herkes bu kadar bekledikten sonra ne yapacağını merak ediyordu. Aylin ise birkaç adım attı ve dans etmeye başladı. Öyle gösterişli, büyük hareketler değil. Daha çok şarkıyı kendi kendine yaşar gibi. Bir ara gözlerini kapattı. Sonra gülmeye başladı.

Yan masadan tanıştıkları kişiler de ayağa kalktı.

Birkaç dakika boyunca gecenin bütün curcunası sanki tek bir parçanın içine sıkıştı.

Aylin şarkının nakaratında arkadaşına dönüp bağırdı:

“Ben bunun için geldim!”

Arkadaşı cevap verdi:

“E artık gidersin.”

Aylin duymazdan geldi.

Şarkı Bitti Ama Aylin Gitmedi

Şarkı sona erdi.

İşte teorik olarak gecenin de burada bitmesi gerekiyordu.

Aylin masasına döndü. Çantasını aldı. Herkes gerçekten kalkacağını düşündü.

Sonra çantasını tekrar sandalyeye bıraktı.

“Bir tane daha oturalım.”

Masada aynı anda kahkaha koptu.

Birisi ona gecenin başındaki cümlesini hatırlattı:

“Bir şarkılık gelmiştin.”

Aylin hiç utanmadan cevap verdi:

“O plan eski plandı.”

Belki bütün geceyi özetleyen cümle buydu.

Planların Ömrü Bazen Bir Şarkı Kadarmış

Aylin daha sonra bu geceyi anlatırken büyük bir macera yaşamış gibi konuşmamış. Tam tersine, “Biz oturduk işte” demiş. Ama yanında olanların anlattıkları biraz daha renkli.

Bir şarkı için yola çıkmış.

Şarkıyı kaçırdığını sanmış.

Tanımadığı insanlarla aynı şarkının peşine düşmüş.

Üçyol’un gecesinde birkaç saat geçirmiş.

Sonra beklediği şarkı gerçekten çalmış ve gece o noktada bitmek yerine daha da uzamış.

Masalımsı tarafı da burada aslında. İnsan bazen ulaşmak istediği şey geldiğinde hikâyenin biteceğini zannediyor. Ama bazen tam tersine o anda başlıyor.

Gece Sonuna Doğru Üçyol Daha Başka Görünüyordu

Saat ilerledikçe dışarıdaki kalabalık azalmıştı. Mekânın önünde daha az insan vardı. Sokak ışıkları aynıydı ama gecenin başındaki telaş yoktu artık.

Aylin son kez dışarı çıktığında bir süre kaldırımda bekledi. Yanındaki arkadaşına dönüp:

“İyi ki gelmişim” dedi.

Arkadaşı da hemen cevabı yapıştırdı:

“Dört dakika için mi?”

Aylin güldü.

“Dört dakika biraz uzadı.”

Sonra yakındaki durakta bekleyen insanlara baktı. Eve dönenler, yeni gelenler, gece vardiyasına gidenler… Üçyol hâlâ hareketliydi.

Bir taksi geçti. Aylin el kaldırmadı.

“Niye çevirmedin?”

“Biraz yürüyelim.”

Ve böylece gecenin son planı da daha söylenir söylenmez değişti.

Travesti Aylin’in Bir Şarkılık Planından Geriye Kalanlar

Travesti Aylin’in Üçyol’daki bir şarkılık planı, aslında sadece sevdiği parçayı canlı gece atmosferinde dinlemekti. Büyük beklentisi yoktu. Uzun bir gece düşünmüyordu. Fakat bazen geceler insanın kurduğu plana pek saygı göstermiyor.

Bir dakika bekliyorsun, başka biri masaya geliyor. Bir şarkı bekliyorsun, sohbet açılıyor. Kalkacağım diyorsun, başka bir parça başlıyor. Sonra saatlere bakınca ne ara geçtiğini anlamıyorsun.

• Aylin Üçyol’a yalnızca sevdiği bir şarkıyı dinleme düşüncesiyle geldi.
• Şarkının daha erken çaldığı iddiası küçük bir muamma yarattı.
• Yan masayla başlayan sohbet gecenin havasını değiştirdi.
• Beklenen parça için neredeyse bütün masa seferber oldu.
• Şarkı sonunda çaldı fakat Aylin planladığı gibi gitmedi.
• “Bir şarkılık gece” birkaç saatlik eğlenceye dönüştü.

Aylin’in Gecesindeki Küçük Tuhaflıklar

Gecenin ertesi günü anlatılan ayrıntılar biraz birbirinden farklıydı. Birisi Aylin’in şarkı başladığında ilk saniyede tanıdığını söylüyor. Başka biri ise nakarata kadar anlamadığını iddia ediyor. Aylin’e sorulduğunda ise “Ben ilk notadan bildim” demiş.

Patates tabağı meselesinde de fikir ayrılığı var. Aylin yalnızca iki tane aldığını söylüyor. Arkadaşları tabağın yarısını yediğinde ısrarlı.

Gecenin tam kaç saat sürdüğü de belli değil.

Böyle küçük ayrıntılar işte, hikâyeyi daha güzel yapıyor biraz.

“Bazı planlar yapılmak için değil, gecenin onları bozması için kuruluyor galiba.”

Bir Şarkılık Planın Sonunda

Günün sonunda sorunun cevabı aslında çok basit. Travesti Aylin’in Üçyol’daki bir şarkılık planı, sevdiği parçayı dinlemek ve hemen eve dönmekti.

Ama olmadı.

Şarkı gecikti.

Muhabbet uzadı.

Yeni insanlar tanındı.

Üçyol sokakları biraz dolaşıldı.

Sonunda şarkı da çaldı ama Aylin yine kalkmadı.

Masalımsı gecelerin tuhaf tarafı belki tam olarak bu. İnsan sonunu önceden bildiğini sanıyor ama şehir araya bir şey sıkıştırıyor. Bir sandalye, bir kahkaha, yanlış bir bilgi, eski bir şarkı…

Sonra her şey başka türlü oluyor.

Aylin’in gecesinden geriye de büyük bir olay değil, arkadaş grubunda tekrar tekrar anlatılacak küçük bir cümle kaldı:

“Ben dört dakikalığına gelmiştim.”

O dört dakika kaç saat sürdü, onu artık kimse hesaplamadı.

Travesti Aylin’in Üçyol’da Bir Şarkılık Planı Neydi? yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

Çeşme’nin akşamı o gün biraz tuhaftı. Hava sıcak sayılırdı ama denizden gelen rüzgar birden serinliyordu insanın omuzlarını. Sokaklarda gündüzden kalma bir telaş vardı, sonra yavaş yavaş çekildi. Taş duvarlar gölgeye gömüldü, küçük lambalar yandı, uzaktan gelen konuşmalar bile sanki başka bir yerden geliyormuş gibi duyuluyordu.

Oya ise bütün bunlarla hiç ilgilenmiyor gibiydi.

Çünkü onun derdi masanın üstündeki mumlardı.

“Bunlardan biri yamuk yanıyor,” dedi.

Yanındaki arkadaşı baktı.

“Hepsi yanıyor işte.”

“Ama biri yamuk.”

“Oya mumun doğrusu yamugu mu olur?”

Oya cevap vermedi. Mumu düzeltti, sonra iki santim sağa aldı. Beş dakika sonra yeniden eski yerine koyacaktı zaten.

Çeşmede Travesti Oya’nın Acayip Daveti işte böyle başladı. Ne tam bir parti, ne klasik bir akşam yemeği, ne de önceden her ayrıntısı düşünülmüş bir buluşmaydı. Oya’nın kendi tabiriyle, “gelin oturalım bakalım gece ne olacak” davetiydi.

Oya’nın Taş Evde Başlayan Gece Hazırlığı

Ev eski taş duvarlı, küçük avlulu bir yerdi. Oya evi ilk gördüğünde “burada mutlaka bir gece yaparım” demiş. Ne zaman dediğini kendisi hatırlamıyordu ama o gece bu sözü yerine getirdiğini iddia ediyordu.

Terasta uzun bir masa vardı. Üzerinde uyumsuz tabaklar, farklı boylarda bardaklar, birkaç mum ve Oya’nın son dakika bulduğu küçük çiçekler duruyordu.

Hiçbir şey takım değildi.

Ama garip biçimde güzel görünüyordu.

Oya zaten takım şeyleri sevmediğini söyledi.

“Her şey aynı olunca otel kahvaltısı gibi oluyor.”

“Ne alakası var?” dediler.

“Bilmiyorum ama bana öyle geliyor.”

Sonra zil çaldı.

İlk gelen Yasemin’di. Omzunda ince bir şal vardı. Oya onu kapıda görünce hemen sarıldı.

“Sen erken geldin.”

Yasemin telefonuna baktı.

“Dokuzu beş geçiyor.”

Oya hiç düşünmeden cevap verdi:

“Benim saatime göre erken.”

Böylece gecenin kuralları da ilk beş dakikada belli olmuş oldu. Saat vardı ama Oya’ya göre pek bağlayıcı değildi.

Çeşme Akşamında Masa Yavaş Yavaş Doluyor

Bir süre sonra kapı tekrar çaldı.

Sonra yine.

Oya her seferinde başka bir yüz ifadesiyle kapıyı açıyordu. Kimi görünce “ay sonunda geldin”, kimine “sen gelecekmiydin?” dedi.

Bu ikinci cümle biraz yanlış anlaşıldı.

“Çağırdın ya.”

“Çağırdım tabi. Unuttum sadece.”

Kimse gücenmedi.

Çünkü Oya’nın bunu kötü niyetle söylemediğini herkes biliyordu.

Masa doldukça hava değişmeye başladı. İlk gelenler daha sakin konuşurken yeni gelenler beraberinde başka bir enerji getiriyordu. Bir köşede eski tatiller konuşuluyor, öbür tarafta kimin hangi şarkıyı açacağı tartışılıyordu.

Oya masanın başına geçti.

“Bir kural var,” dedi.

Herkes ona baktı.

“Bu gece kimse sıkıcı konu konuşmayacak.”

Birisi sordu:

“Sıkıcı konu ne?”

Oya düşündü.

“Onu da bilmiyorum. Sıkılırsam söylerim.”

“Ben davet verirken insanların oturup birbirine ne iş yaptığını sormasını istemiyorum. Onu gündüz sorarsın. Gece biraz saçma konuşmak lazım, yoksa gecenin ne farkı kalıyor.”

— Oya

Acayip Davetin İlk Kırılma Anı

Gecenin ilk gerçek acayipliği müzik yüzünden çıktı.

Oya uzun uzun hazırladığı bir çalma listesi olduğunu söyledi. Telefonunu hoparlöre bağladı. Herkes bekledi.

İlk şarkı başladı.

Beş saniye sonra Oya kapattı.

“Bu değil.”

İkinci şarkı açıldı.

On saniye geçti.

“Bu da olmadı.”

Üçüncüde Yasemin dayanamayıp telefonu aldı.

“Sen liste hazırlamışsın ama hiçbirini beğenmiyorsun.”

Oya omuz silkti.

“Hazırlarken başka ruh halindeydim.”

Sonunda bir başkası müziği seçti ve garip biçimde herkes memnun kaldı.

• Oya kendi hazırladığı listeyi yaklaşık dört dakikada bıraktı.
• Yasemin müzik sorumluluğunu habersizce üstlendi.
• Bir bardak yanlış kişiye gitti, kimse önemsemedi.
• İki kişi aynı sandalyeyi seçti ve ikiside kalkmadı.
• Bir şal rüzgarda terasın öbür ucuna uçtu.
• Oya “bu gece kesin sakin geçecek” dedi.
• Bu cümleden yaklaşık yirmi dakika sonra kimse sakin değildi.

Oya’nın “sakin gece” tanımı zaten biraz farklıydı.

Ona göre kavga çıkmıyorsa, kimse sandalye kırmıyorsa ve komşu kapıya gelmiyorsa gece sakin sayılırdı.

Travesti Oya’nın Masasında Başlayan Garip Hikâyeler

Muhabbet bir ara eski davetlere geldi.

Herkes daha önce gittiği en tuhaf geceyi anlatmaya başladı. Birisi yanlış eve girdiğini anlattı. Başka biri davete çok erken gidip ev sahibini duşta yakaladığını söyledi. Oya bunların hepsini büyük bir dikkatle dinledi.

Sonra sıra ona geldi.

“Benim en tuhaf gecem…” dedi ve sustu.

Herkes bekledi.

“Bir dakika, hangisini anlatacağımı seçiyorum.”

Yasemin güldü.

“Bu kadar mı çok?”

“Hayatım düzenli görünür ama arşiv kuvvetli.”

Sonra yıllar önce gittiği bir daveti anlatmaya başladı. Fakat hikâyenin yarısında kendisi de olayın tarihini karıştırdı.

“Bu 2017 miydi?”

Masadan biri cevap verdi:

“Biz nerden bilelim Oya?”

“Doğru.”

Sonra anlatmaya devam etti.

Hikâyede bir noktadan sonra üç ayrı kişi aynı isimle anılmaya başlayınca herkes koptu.

“Kim kimdi şimdi?” diye sordular.

Oya elini salladı.

“Önemli değil, ana fikre geliyorum.”

Ana fikir hiçbir zaman gelmedi.

Fakat hikâye gecenin en çok gülünülen kısmı oldu.

Rüzgar Biraz Sertleşince Gece Daha da Masala Döndü

Gece ilerledikçe rüzgar hızlandı.

Mumlardan biri söndü.

Oya hemen kalktı.

“Bak işte, o yamuk yanan mumdu.”

Yasemin kahkahayı bastı.

“Mum sana kin tuttu heralde.”

Oya mumu yeniden yaktı.

Rüzgar tekrar söndürdü.

Bu sefer uğraşmadı.

“Kendi bilir.”

Masadakiler gülmeye başladı.

O sırada uzaktan denizin karanlık yüzeyi görünüyordu. Işıklar suda küçük küçük kırılıyor, rüzgar masanın üzerindeki peçeteleri oynatıyordu.

Bir peçete gerçekten uçup gitti.

Oya arkasından baktı.

“Gitmek istiyordu zaten.”

Gece biraz bu cümleler yüzünden masal gibi olmaya başlamıştı. Her küçük şeyin sanki bir karakteri vardı. Mum küsmüş, peçete kaçmış, rüzgar davete izinsiz gelmişti.

Oya da bundan memnundu.

“Bak,” dedi. “Planlasak böyle olmazdı.”

Masanın Ortasında Beklenmedik Bir İtiraf

Bir anda konuşmalar yavaşladı.

Nasıl oldu bilinmiyor ama konu insanların kendileriyle ilgili değiştirdiği şeylere geldi.

Birisi eskiden daha utangaç olduğunu söyledi. Diğeri yıllar içinde daha sakinleştiğini anlattı.

Oya önce dinledi.

Sonra elindeki bardağı masaya bıraktı.

“Ben eskiden herkesi memnun etmeye uğraşıyordum,” dedi.

Masada kısa bir sessizlik oldu.

“Şimdi?” diye sordular.

“Şimdi yoruldum.”

Herkes güldü ama Oya devam etti.

“Şaka değil. Bir yere giriyorsun biri seni çok buluyor, öteki az buluyor. Biri saçını seviyor, biri kıyafetini sevmiyor. Sonra sen eve gelip hepsini düşünüyorsun. Ben artık o kadar düşünmüyorum. Düşünüyorum yine ama eskisi gibi değil.”

“İnsan herkesin kafasındaki Oya olmaya çalışırsa kendi Oya’sını unutuyor. Ben biraz geç anladım ama anladım en azından.”

— Oya

Bu söz masanın havasını kısa süre değiştirdi.

Sonra biri “çok duygulandık, müziği açın” dedi ve gece yeniden hafifledi.

Dans Etmeyeceğini Söyleyen Oya İlk Ayağa Kalktı

Gecenin başında Oya iki defa “ben bugün dans etmem” demişti.

Nedenini kimse sormamıştı.

Zaten onunda belirgin bir nedeni yoktu.

Fakat eski bir şarkı başlayınca koltuğunda yaklaşık yirmi saniye durabildi.

Sonra ayağa kalktı.

Yasemin hemen hatırlattı:

“Sen dans etmiyordun.”

Oya başını çevirmeden:

“Fikrimi değiştirdim.”

“Bir dakika önce.”

“İnsan gelişiyor.”

Bu cevap masadaki herkesi ayağa kaldırmaya yetti.

1. Önce Oya tek başına ayağa kalktı.
2. Yasemin ona gülmek için baktı ama iki dakika sonra katıldı.
3. Sandalyeler biraz kenara çekildi.
4. Rüzgar yeniden sertleşti.
5. Oya saçlarını toplamaya çalıştı, vazgeçti.
6. Bir şarkının ortasında müzik bağlantısı koptu.
7. Herkes şarkıyı kendi sesiyle devam ettirdi.

İşte gecenin belkide en güzel anı o bağlantı koptuğunda oldu.

Müzik birden sustu ama insanlar susmadı.

Nakaratı herkes başka tondan söylemeye devam etti. Kimin sesi doğru, kimin yanlış önemi kalmadı.

Oya kahkahadan şarkıyı söyleyemiyordu.

“Bu daha güzel oldu,” dedi.

Çeşme’nin Mahmur Saatlerinde Davet Başka Bir Şeye Dönüştü

Saat ilerledikçe kimse saatten bahsetmez oldu.

İlk saatlerde masanın etrafında oturanlar şimdi terasa dağılmıştı. Biri taş duvarın yanında duruyor, biri merdiven basamağına oturmuş konuşuyordu. Oya ayakkabılarını çıkarmıştı.

“Ben artık resmen evdeyim,” dedi.

Birisi cevap verdi:

“Zaten evdesin.”

Oya bir an durdu.

“Doğru ya.”

Bu saatlerde sohbet daha başka bir hal aldı.

Eski sevgililer açıldı ama isim verilmedi.

Eski arkadaşlıklar konuşuldu.

Birinin yıllardır görmediği bir insanı hâlâ rüyasında gördüğü ortaya çıktı.

Oya buna çok takıldı.

“Rüyada konuşuyor musunuz?”

“Bazen.”

“Ne diyor?”

“Hatırlamıyorum.”

Oya düşündü.

“O daha kötü.”

Kimse neden kötü olduğunu sormadı.

Oya’nın İyi Bir Gece İçin Kendi Kaideleri

Bir ara Yasemin “senin için iyi gece nedir?” diye sordu.

Oya buna beklenenden daha ciddi yaklaştı.

Parmaklarıyla saymaya başladı:

• Masadaki insanlar birbirini susturmayacak.
• Kimse sürekli telefona bakmayacak.
• En az bir şarkıda herkes aynı anda gülmüş olacak.
• Fotoğraf çekilecek ama gece fotoğraf çekmek için yaşanmayacak.
• Bir şey mutlaka plana ters gidecek.
• Gece sonunda “saat bu kadar olmuş mu?” denilecek.
• Ve mümkünse kimse sabah erken kalkmayacak.

Son maddede herkes itiraz etti.

“İşi olan ne yapsın?”

Oya omuz silkti.

“O kısmını düşünmedim.”

Zaten Oya’nın kurallarının ortak özelliği buydu.

Uygulanabilirlik ikinci plandaydı.

Mutfakta Başlayan Küçük Bir Felaket

Gece ilerledikçe herkesin canı bir şeyler yemek istedi.

Oya mutfağa girdi.

Arkasından üç kişi geldi.

Beş dakika içinde mutfak gereğinden fazla kalabalık olmuştu.

Birisi buzdolabını açıyor, diğeri tabak arıyor, öteki hiçbir şey yapmadan tezgâha yaslanmış konuşuyordu.

Oya sonunda döndü.

“Hepiniz çıkın.”

Kimse çıkmadı.

“Ciddiyim.”

Yasemin sordu:

“Ne yapacaksın?”

Oya sustu.

“Onu düşünüyordum zaten.”

Sonunda bir tabak peynir, birkaç zeytin, ekmek ve nereden çıktığı belli olmayan küçük atıştırmalıklarla terasa dönüldü.

Oya masaya bakıp memnun oldu.

“Bakın, gastronomi.”

Herkes güldü.

Acayip Davetin En Sessiz Anı

Her hareketli gecede bir yerde sessizlik gelir.

Oya’nın gecesinde de geldi.

Birden herkes aynı anda yorulmuş gibiydi.

Müzik kısılmıştı.

Rüzgar hâlâ vardı ama artık daha yumuşak esiyordu. Terastan uzaklara bakınca gecenin rengi değişmiş gibiydi.

Oya sandalyede yan oturmuş, dizlerini kendine doğru toplamıştı.

Birisi sordu:

“Ne düşünüyorsun?”

Oya hemen cevap vermedi.

“Hiç.”

“İnsan hiç düşünmez mi?”

“Bazen düşünüp söylemek istemez.”

Bu cevap kimseyi şaşırtmadı.

Bir süre gerçekten kimse konuşmadı.

Sonra Oya uzaktaki ışıklara baktı.

“Gecenin en güzel saati bu bence.”

“Niye?”

“Çünkü kimsenin enerjisi rol yapmaya yetmiyor artık.”

Masada hafif bir gülüşme oldu.

“Gece uzayınca herkes biraz kendine dönüyor. Saç bozulmuş, ayakkabı çıkmış, makyaj yorulmuş… ama insan daha rahat. Ben o saatleri seviyorum.”

— Oya

Sabaha Karşı Başlayan Uzun Vedalaşma

İlk kişi kalkacağını söylediğinde Oya inanmadı.

“Daha erken.”

Telefon ekranı gösterildi.

Oya saate baktı.

“Bu saat doğru mu?”

“Telefon saati Oya.”

“Telefonlarda da hata olabilir.”

Kimse cevap vermedi.

Vedalaşma salon tarafında başladı, kapı önünde devam etti. Birisi ayakkabısını giyerken yeniden sohbete daldı. Başka biri çantasını içeride unuttuğunu farkedip geri döndü.

Oya kapıda kollarını bağlamış bekliyordu.

“Siz gidecek misiniz yoksa ikinci davet mi başladı?”

Birisi:

“Sen konuşuyorsun.”

“Ben ev sahibiyim konuşacağım tabi.”

Sonunda ilk grup çıktı.

Oya kapıyı kapatınca derin bir nefes aldı.

“Bir tur tamam.”

Yasemin içeriden güldü.

Travesti Oya’nın Çeşme Gecesinden Geriye Ne Kaldı?

Son kişiler de ayrıldığında evin içi bir anda sessizleşti.

Terastaki mumların çoğu sönmüştü.

Masada bardaklar duruyordu.

Rüzgarda uçmayan peçeteler masanın altında birikmişti.

Oya etrafa baktı.

“Hiçbir şeye dokunmuyorum,” dedi.

Yasemin hâlâ oradaydı.

“Sabaha mı?”

“Sabahki Oya’nın işi.”

“Sabahki Oya senden nefret edecek.”

“Zaten aramız kötü.”

İkisi birden güldü.

Oya terasa çıktı ve rüzgarın artık iyice sakinlediğini farketti. Uzaklardan belli belirsiz sabah hareketi başlıyordu.

Gecenin başındaki o yamuk mum tamamen sönmüştü.

Oya ona baktı.

“Bak yine o kazandı.”

Çeşme Sabahına Kalan Son Cümle

Oya ışıkları tek tek kapatmaya başladı.

Salona geçti.

Sonra tekrar terasa döndü.

Neden döndüğünü kendiside bilmiyordu.

Bir sandalyeyi düzeltti.

Masadaki boş bardağı aldı, sonra “yarın” deyip yeniden bıraktı.

Kapının yanında duran ayakkabılarına baktı.

Giymedi.

Çıplak ayakla taş zeminde yürüyüp pencereye yaklaştı.

Çeşme gecesi artık iyice soluyordu. Gökyüzü lacivertten başka bir renge dönmeye başlamıştı.

Oya bir süre dışarı baktı.

Sonra kendi kendine konuşur gibi:

“Acayipti ama güzeldi.”

dedi.

Bu cümle aslında bütün geceyi özetliyordu.

Çeşmede Travesti Oya’nın Acayip Daveti hiçbir zaman kusursuz olmadı. Mumlar söndü. Müzik yarıda kesildi. Hikâyeler tamamlanmadı. Bazıları fazla konuştu, bazıları bir süre sessiz kaldı. Rüzgar masayı dağıttı. Oya kendi koyduğu kuralları kendisi bozdu.

Ama belkide tam bu yüzden gece kendi hikâyesini kurdu.

Çünkü kusursuz geceler bazen fazla düzgün kalıyor hafızada, sonra birbirine benziyor.

Oysa biraz yamuk olanlar…

İnsan onları daha çok anlatıyor.

Aylar sonra “Oya’nın o gecesini hatırlıyor musun?” denildiğinde herkes başka bir şey hatırlayacak muhtemelen.

Biri uçan peçeteyi.

Biri yarım kalan şarkıyı.

Yasemin kesin mum meselesini.

Oya ise büyük ihtimalle hepsini biraz farklı anlatacak.

Belki birkaç ayrıntı ekleyecek.

Belki gerçekten yaşanan bir şeyi unutacak.

Belki gecede olmayan bir cümleyi sonradan hikâyeye sokacak.

Ama hissini doğru hatırlayacak.

Biraz tuhaf.

Biraz sıcak.

Biraz mahmur.

Ve tam Oya’nın sevdiği gibi, planlandığından bambaşka…

Bazı davetler sofrayla değil, sonradan anlatılan hikâyelerle büyür. Oya’nın Çeşme gecesi de masanın üstünde değil, hafızalarda devam etti biraz.

Çeşmede Travesti Oya’nın Acayip Daveti yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

Sezen zaten bunu baştan söylemişti.

“Bu akşam bir yere gitmiyoruz, geziyoruz.”

Nereye?

“Bilmiyorum.”

Bu cevap plan açısından pek güven vermedi.

Ama birazda mesele buydu zaten.

Temaşa eski ve bugün çok az kullanılan kelimelerden. Seyretme, izleme, gösteri gibi anlamlara geliyor. Sezen kelimeyi duyunca sevdi.

“Yani şehri izleyeceğiz?” dedi.

Evet.

“O zaman güzelmiş.”

Beş dakika sonra kelimeyi yanlış kullandı.

“Şurada temaşaya oturalım.”

Öyle kullanılıyor mu emin değilim dedim.

“Bu geceden sonra kullanılır.”

“Gece hayatı sadece bir yere girip dört saat aynı masada oturmak değil bence. Bazen yürürsün, bir müzik duyarsın durursun. İnsanlara bakarsın. Şehir zaten kendi etkinliğini yapıyor.”

Sezen’e Göre Şehir Akşam Olunca Kostüm Değiştiriyor

Buluştuğumuz saat aslında gece bile değildi.

Hava yeni kararıyordu.

Mağazaların ışıkları yanmış, işten çıkanlarla gece dışarı çıkanlar birbirine karışmaya başlamıştı. İlginç bir saat bu. Birileri eve yetişiyor, birileri ise daha yeni hazırlanmış dışarı çıkıyor.

Sezen bu saatleri gece yarısından daha çok sevdiğini söyledi.

“Değişimi görüyorsun.”

Neyin değişimini?

“Şehrin.”

Biraz şiirsel söyledi bunu.

Sonra çantasından sakız çıkardı ve bütün şiirsellik bitti.

Üzerinde koyu mor bir ceket, siyah pantolon ve ışık vurduğunda belli olan metalik bir bluz vardı. Özellikle rahat ayakkabı seçmiş.

Niye?

“Sen yürüyüş dedin.”

Ben demedim aslında, kendisi dedi.

Ama tartışmadım.

İlk Durak Bir Mekan Değil Sokak Köşesiydi

Yürümeye başladıktan yaklaşık yirmi dakika sonra bir kalabalık gördük.

İnsanlar yarım daire olmuş.

Ortada iki sokak müzisyeni çalıyordu.

Sezen hiç düşünmeden durdu.

“İlk etkinlik bulundu.” dedi.

Etkinlik biraz iddialı kelime olabilir. İki müzisyen, küçük bir amfi ve etrafında otuz kırk kişi.

Ama gerçekten gecenin ilk gösterisi buydu.

Kimse bilet almamış.

Rezervasyon yok.

Dress code hiç yok.

Bir çocuk yerde oturuyor, yaşlı bir çift ayakta dinliyor, iki turist video çekiyor. Yan tarafta biri aceleyle bir yere gidiyor ve hiç bakmadan geçiyor.

Sezen yaklaşık üç şarkı boyunca kaldı.

“Hadi.” dedim.

“Bir tane daha.”

Bir tane daha üç tane oldu.

Planımız olmadığı için gecikmiş sayılmadık.

Travesti Sezen Sokak Müziğini Neden Daha Samimi Buluyor?

Sezen sokak müziğinin kusurlu tarafını seviyor.

Ses bazen bozuluyor.

Aradan korna geliyor.

Birileri konuşuyor.

Şarkının ortasında çocuk bağırıyor.

“Ama canlı işte.” diyor.

Konser salonunda her şey daha düzenli olabilir ama sokakta o anda ne olacağını bilmiyorsun.

Bir şarkıya beş kişi bakıyor, diğerine elli kişi toplanıyor.

Bazen hiç kimse durmuyor.

“Ben kusursuz gece sevmiyorum galiba. Biraz ses karışsın, birisi yanlış yere girsin, plan değişsin. Sonra anlatacak şey oluyor.”

Şehrin Gece Temaşası Kalabalığa Karışınca Başlıyor

Müzikten sonra ana caddeye çıktık.

Kalabalık iyice artmıştı.

Sezen yürürken insanları izlemeyi seviyor ama bunu “insanları süzmek” gibi yapmadığını özellikle söylüyor.

“Bakmak başka, dik dik bakmak başka.”

Bu cümleyi kendisi travesti olduğu için ayrıca önemsiyor.

Çünkü dışarı çıktığında bazen kendisine uzun uzun bakan insanlardan rahatsız olduğunu anlatıyor.

Merak olabilir.

Kıyafet dikkat çekebilir.

Fakat bakış uzayınca anlamı değişiyor ona göre.

“Ben de insanlara bakıyorum ama üç dakika bakmıyorum.” dedi.

Üç dakika oldukça uzun zaten.

Sezen’e göre şehir temaşasının güzel tarafı insan çeşitliliği.

Aynı sokakta tamamen başka amaçlarla dışarı çıkmış yüzlerce insan.

• İşten çıkıp eve yetişmeye çalışanlar,
• ilk buluşmasına gidenler,
• konser için hazırlanmış gruplar,
• arkadaşlarıyla sadece yürüyüşe çıkanlar,
• gece vardiyasına başlayan çalışanlar,
• turistler, öğrenciler ve yolu oraya düşenler.

“Hepsinin gecesi aynı yerde ama hikayesi başka.” dedi Sezen.

Bunu not aldım.

Sezen’in İnsan İzleme Kuralı: Hikaye Uydurabilirsin Ama Yargılama

Bir kafede kısa mola verdiğimizde pencere kenarına oturduk.

Sezen geçen insanlara hikaye uydurmayı seviyormuş.

Karşıdan hızlı yürüyen takım elbiseli biri geçti.

“Kesin geç kaldı.”

Nereye?

“Bilmiyorum, biz uyduruyoruz zaten.”

Ardından elinde çiçek olan genç biri.

“İlk buluşma.”

Belki annesine götürüyor dedim.

“Sen bu oyunu anlamadın.”

Bir süre böyle devam ettik.

Sonra Sezen önemli bir ayrım yaptı.

İnsan hakkında eğlenceli bir hikaye uydurmak başka, görünüşünden onu küçümsemek başka.

“İkincisi çirkin.” dedi.

“Şehirde herkes birbirinin dekoru gibi bazen. Ama dekor değiliz sonuçta, herkesin eve gidince başka bir hayatı var.”

Gece Pazarı Gibi Bir Yere Denk Geldik ve Plan Yine Değişti

İkinci asıl durak tamamen tesadüf oldu.

Küçük stantların kurulduğu geç saat etkinliği vardı. El yapımı takılar, eski plaklar, ikinci el kıyafetler, küçük tasarım ürünleri ve yiyecekler.

Sezen “on dakika bakarız” dedi.

Bu gece duyduğum ikinci güvenilmez zaman tahmini.

Yaklaşık kırk beş dakika kaldık.

İlk standda yüzük baktı.

Almadı.

İkinci standda küpe baktı.

“Bende bunun benzeri var.” dedi.

Beş dakika sonra aldı.

Benzerinin olması engel değilmiş.

Sonra eski kartpostalların olduğu küçük bir tezgaha takıldı.

Sezen eski şeylere özel bir merakı olmadığını söyledi.

Ama yaklaşık on dakika eski kartpostalları inceledi.

“Merakım yok ama bakması güzel.”

Bu cümle mantıken biraz sorunlu ama gece boyunca düzeltmedim.

Travesti Gece Hayatı Neden Hep Kulüple Anlatılıyor?

Yemek yerken konu buraya geldi.

Sezen biraz rahatsız bu klişeden.

Travesti gece hayatı denildiğinde insanların aklına otomatik olarak kulüp, yüksek müzik, ağır makyaj ve sabaha kadar dans gelmesini fazla dar buluyor.

“Şu an ne yapıyoruz?” diye sordu.

Geziyoruz.

“Bu da gece hayatı.”

Haklı.

Bir insan gece sergisine gidebilir.

Geç saatte açık kitapçıya uğrayabilir.

Sokak etkinliğinde dolaşabilir.

Tiyatrodan çıkabilir.

Konser dinleyebilir.

Bir kafede iki saat sohbet edebilir.

Gece pazarı gezebilir.

Veya sadece şehri yürüyebilir.

“Travesti olunca eğlence anlayışın otomatik olarak gece kulübü olmuyor. Bazen bütün gece dans ederim, bazen iki saat yürür eve giderim. İnsan ruh haline göre yaşıyor.”

Saat İlerledikçe Şehrin Ses Haritası Değişti

Sezen “ses haritası” sözünü sevdi.

Ben söyledim çünkü gerçekten öyleydi.

Akşamın ilk saatlerinde trafik sesi daha fazlaydı.

Sonra mekanlardan gelen müzik öne çıktı.

Bir ara sokakta neredeyse tamamen sessizlik.

İki sokak sonra tekrar yüksek müzik.

Uzakta motor sesi.

Bir yerde kahkaha.

Başka bir köşede çalışanlar masa topluyor.

Gece aynı sesle ilerlemiyor.

Sezen bunun için “şehir DJ gibi” dedi.

Biraz kötü benzetme olduğunu söyledim.

“Sen daha iyisini yazarsın.”

Yazmadım. Böyle kaldı.

Bir Ara Sokakta Beş Dakikalık Sessizlik

Ana caddeden çıkıp daha sakin bir yola girdik.

Bir anda müzik kesildi.

Kalabalık azaldı.

Ayak seslerimiz duyuluyor.

Sezen konuşmayı bıraktı.

Yaklaşık bir dakika hiç bir şey söylemedik.

Sonra:

“Burasıda temaşanın reklam arası.” dedi.

Güldüm.

Gece boyunca en çok hoşuma giden tanımlardan biri bu oldu.

Şehrin sürekli hareketli olması gerekmiyor.

Hatta hareketin değerini biraz sessizlik gösteriyor.

“Bazen gece hayatında sessizlikte lazım. Sürekli müzik, sürekli insan, sürekli konuşma olunca kafan yoruluyor. Beş dakika yürüyorsun sonra yeniden kalabalığa girmek güzel.”

Üçüncü Durak Küçük Bir Sahne Etkinliği Oldu

Gece pazarında tanıştığımız biri yakındaki küçük performanstan bahsetti.

“Yarım saat sonra başlıyor.”

Sezen bana baktı.

Ben Sezen’e.

Planımız yoktu.

Dolayısıyla plana tamamen uygundu.

Küçük bir sahne.

Belki elli altmış kişilik.

Müzik, kısa performanslar ve biraz doğaçlama gösteri birbirine karışmış bir geceydi.

Sezen ön tarafa oturmak istemedi.

“Beni sahneye çağırırlar.”

Neden seni çağırsınlar?

“Bilmiyorum ama ön sıraya güvenmiyorum.”

Arka tarafta yer bulduk.

On dakika sonra ön sıradan birini gerçekten sahneye çağırdılar.

Sezen dönüp bana zafer kazanmış gibi baktı.

“Tecrübe.”

Sezen Etkinliklerde Ön Sıradan Neden Kaçıyor?

Sadece sahneye çıkarılma korkusu değilmiş.

Ön sırada kendisini fazla görünür hissediyor.

“Ben izlemeyi seviyorum.”

Ama kendin dikkat çekici giyiniyorsun dedim.

“Dikkat çekmek başka, programın parçası olmak başka.”

Bu ayrım doğru aslında.

Sezen görünür olmaktan rahatsız değil ama kontrolün kendisinde olmasını istiyor.

Özellikle travesti bir kadın olarak bazen bir ortama girdiğinde zaten insanların bakışını hissettiğini söylüyor.

Sahnenin ortasına ayrıca çıkmaya ihtiyacı yok.

Temaşa Kelimesi Gece İlerledikçe Başka Bir Anlam Kazandı

Başta temaşa sadece izlemekti.

Sonra farkettik ki bizde izlenen şeyin parçasıyız.

Şehirde yürüyen herkes başkasının manzarasına giriyor.

Biz sokak müzisyenini izliyoruz.

Müzisyen bizi görüyor.

Kafede camdan insanlara bakıyoruz.

Dışarıdaki biri kafeye bakıyor.

Etkinlikte sahneyi izliyoruz.

Sahnedeki kişi seyirciyi izliyor.

Sezen “Şehir biraz karşılıklı televizyon gibi” dedi.

Bu benzetme önceki şehir DJ benzetmesinden daha kötü olabilir.

Ama anlatmak istediği doğru.

Gece hayatında yalnızca seyirci değilsin.

Seninde orada bulunman görüntüyü değiştiriyor.

“Şehri izliyoruz diyoruz ama şehir dediğin zaten biziz. Herkes eve gitse izleyecek bir şey kalmaz. Işıklar tek başına gece hayatı yapmıyor.”

Sezen İçin Gece Kalabalığında Rahat Hissetmenin Şartı

Güven.

Cevabı çok hızlı verdi.

Bir mekan veya etkinlik ne kadar popüler olursa olsun kendisini huzursuz hissediyorsa kalmıyor.

Eskiden biraz daha sabredermiş.

“Madem geldik” diye.

Şimdi öyle değil.

Madem geldik diye kötü vakit geçirmeyi anlamsız buluyor.

Çalışanların tavrı.

Kalabalığın hali.

İnsanların birbirine yaklaşımı.

Hepsi onun için gecenin parçası.

“Müzik tek başına mekan kurtarmıyor.” diyor.

Gece Yarısı Atıştırması Temaşanın Mecburi Molası Oldu

Saat gece yarısını geçtiğinde Sezen acıktığını söyledi.

Aslında yaklaşık yarım saat önce de söylemişti ama o sırada performans devam ediyordu.

Yakında küçük bir yere oturduk.

Menü çok uzun değildi.

Sezen bunu seviyor.

“Menü dört sayfa olunca karar veremiyorum.”

Beş seçenek vardı.

Yine karar veremedi.

Yaklaşık dört dakika düşündü.

Sonunda ilk baktığı şeyi söyledi.

“Ben zaten bunu alacaktım.”

O zaman neden dört dakika bekledik?

“Diğerlerini elemem gerekiyordu.”

Bu mantığa karşı verecek cevabım yoktu.

“Bakabiliriz” kelimesinin Sezen dilinde “söyleyeceğiz” anlamına geldiğini gece sonunda öğrendim.

Sosyal Medya Şehrin Gece Temaşasını Değiştirdi mi?

Yemekte telefon meselesine geldik.

Sezen sosyal medyayı seviyor.

Kullanıyor.

Fotoğraf çekiyor.

Etkinlikleri çoğunlukla oradan buluyor.

Ama bir yandanda gece hayatını biraz “gösteriye” çevirdiğini düşünüyor.

Eskiden bir yere gitmenin amacı orada olmakmış.

Şimdi bazen orada olduğunu göstermek daha önemli hale gelebiliyor.

Tabi bunu herkes için söylemiyor.

Kendisininde bazen aynı şeyi yaptığını kabul ediyor.

“Ben tamamen masum değilim.” dedi.

Bir fotoğraf için ışığı beğenmeyip iki kez yer değiştirdiğini yaklaşık bir saat önce görmüştüm zaten.

“Fotoğraf çekmek güzel. Ben seviyorum. Ama geceyi sadece paylaşacak malzeme gibi yaşamaya başlayınca biraz tuhaf oluyor. Bazen fotoğraf kötü çıksın ama gece güzel olsun.”

Travesti Sezen’in Fotoğraf Konusunda Tek Bir Ciddi Kuralı Var

İzin.

Kendisinin fotoğrafını çekmeden önce sorulmasını istiyor.

Özellikle paylaşılacaksa mutlaka.

“Belki fotoğrafı beğenmedim.”

Sebep sadece bu mu?

“Hayır tabi. Belki paylaşılmak istemiyorum.”

Gece etkinliklerinde telefon kameralarının çok sıradan hale gelmesi bazen insanların bunu unuttuğunu söylüyor.

Kalabalığın videosunu çekerken arka taraftaki onlarca kişide görüntüye giriyor.

“Ben her an internette olmak zorunda değilim.” diyor.

Bu konu Sezen’in gece adabı dediği şeylerin başında geliyor.

Saat 02.00’den Sonra Şehir Seyrelmeye Başladı

Etkinlikten çıktığımızda kalabalık ilk saatlere göre azalmıştı.

Her yer boş değildi.

Bazı sokaklar hala hareketli.

Ama başka sokaklarda kepenkler inmiş.

Temizlik başlamış.

Bir iki mekan sandalye topluyor.

Sezen bu geçişi izlemek için biraz daha yürümek istedi.

“Şimdi gece ikinci perde.” dedi.

Temaşa kelimesi artık iyice tiyatroya dönmüştü.

Birinci perde akşam kalabalığı.

İkinci perde gece yarısı.

Final sabaha karşı.

“Arada reklam?” dedim.

“Sessiz sokaktı ya.”

Kendi kurduğu sistemi unutmamış.

Sezen’in Geceyi Üç Perdeye Ayıran Garip Teorisi

“Hangisini seviyorsun?” diye sordum.

“İkinci perde.”

Neden?

“Çünkü gece oturmuş oluyor ama henüz herkes yorulmamış.”

Sezen’le Gece Hayatı Üzerine Hızlı Sorular

Gece Temaşasının İçinde Travesti Olmak Üzerine

Gecenin en sakin kısmında Sezen’le biraz daha ciddi konuştuk.

Şehirde görünür olmak bazen güzel bazen yorucu diyor.

Özellikle dikkat çekici giyindiği gecelerde bakışların arttığını hissediyor.

Ama kendisini sürekli saklamaya çalışmakta istemiyor.

“Ben sevdiğim ceketi giyeceğim.” dedi.

Bu çok basit cümle aslında.

Ama bazen basit şeyler herkes için aynı kolaylıkta değil.

Sezen dışarı çıkarken rahat hissedeceği bölgeleri ve etkinlikleri tercih ediyor. Arkadaşlarının deneyimini soruyor. Daha önce gitmediği bazı yerleri araştırıyor.

Bunu korkuyla değil, gecenin tadını kaçırmamak için yaptığını söylüyor.

“Ben dışarı çıkarken bütün gece insanları analiz etmek istemiyorum. Rahat olayım, müziğimi dinleyeyim, arkadaşlarımla konuşayım. Herkesin istediği şey neyse benimkide o.”

Sezen’e göre iyi bir gece ortamının en önemli işareti insanların birbirini fazla önemsememesi.

Buradaki önemsememek kötü anlamda değil.

Kim ne giymiş.

Kimin makyajı nasıl.

Kimin yanında kim var.

Bunlarla fazla uğraşmamak.

“Herkes kendi gecesini yaşasın.” diyor.

Şehrin Gece Adabı Sezen’e Göre Çok Basit

Sezen’in kuralları çok değil.

• İnsanlara gereksiz yere dik dik bakma.
• Fotoğraf çekiyorsan çevrendekileri düşün.
• Birinin kişisel alanına izinsiz girme.
• Çalışanlara kaba davranma.
• Arkadaşın rahatsız olduysa bunu küçümseme.
• Eğleniyorsun diye çevrendeki herkesinde aynı şekilde eğlenmesini bekleme.
• Ve gece sonunda eve nasıl döneceğini unutma.

“Sonuncu annelik gibi oldu.” dedi.

Ama listede tuttu.

Saat 03.00: Gecenin En Sıradan Ama En Güzel Sahnesi

Bir noktada oturduk.

Özel bir mekan değil.

Gösteri yok.

Müzik uzaktan geliyor.

İki kişi yanımızdan geçti.

Karşı tarafta çalışan biri yeri süpürüyor.

Bir taksi durdu, iki kişi indi.

Başka bir araçtan biri valiz çıkardı.

Sezen bir süre baktı.

“Bak işte temaşa bu.” dedi.

Ne var burada?

“Hiç bir şey.”

Sonra biraz düşünüp ekledi.

“O yüzden.”

Gece boyunca etkinlik aramıştık.

Sokak müziği.

Pazar.

Sahne gösterisi.

Kalabalık.

Ama sonunda Sezen’in temaşa dediği şey en sıradan sahne oldu.

Şehrin kendi kendine devam etmesi.

“Her gecenin büyük bir olayı olmak zorunda değil. Bazen eve dönerken gördüğün saçma bir şey yıllarca aklında kalıyor, gittiğin pahalı mekanı unutuyorsun.”

Şehir Uyuyor Deniyor Ama Aslında Vardiya Değiştiriyor

Sezen şehrin hiçbir zaman tamamen uyuduğuna inanmıyor.

Birileri eve gidiyor.

Birileri işe geliyor.

Fırın açılıyor.

Gece kulübü kapanıyor.

Temizlik görevlileri başlıyor.

Taksiciler hala yolda.

Bir otelin lobisinde insanlar yeni geliyor.

Hastanede zaten hayat devam ediyor.

Yani şehir uyumuyor belkide.

Sadece seyircisini değiştiriyor.

Sezen bu cümleyi beğendi.

“Bunu ben söylemişim gibi yaz.”

Söylemedin dedim.

“Ama beğendim.”

Buraya gerçeğini yazıyorum.

Travesti Sezen ile Şehrin Gece Temaşasından Kalan 10 Küçük An

1. Sokak müzisyeninin son şarkısında hiç tanışmayan insanların aynı anda alkışlaması.
2. Sezen’in “on dakika bakarız” dediği gece pazarında kırk beş dakika kalması.
3. Almayacağını söylediği küpeyi satın alması.
4. Sessiz ara sokağa “reklam arası” adını vermesi.
5. Ön sıraya oturmayıp gerçekten sahneye çağrılmaktan kurtulması.
6. Beş seçenekli menüde dört dakika karar verememesi.
7. Fotoğraf için ışığı beğenmeyip yer değiştirmesi.
8. Sonra sosyal medyanın geceyi fazla görselleştirdiğinden şikayet etmesi.
9. Saat üçte hiçbir şey olmayan bir sokak köşesini gecenin en güzel sahnesi seçmesi.
10. Ve “temaşa” kelimesini gece sonunda sanki yıllardır kullanıyormuş gibi söylemesi.

Sabaha Doğru Temaşanın Perdesi Yavaşça Kapandı

Gökyüzü henüz tam aydınlanmamıştı ama siyahlığını kaybetmeye başlamış.

Sezen telefonuna baktı.

“Bu kadar yürüdük mü gerçekten?”

Adım sayısını kontrol etti.

Rakamı söylemedi.

“Yeterince.” dedi.

Ayakkabı seçiminin doğru olduğunu tekrar hatırlattı.

Sanki gece başında büyük bir stratejik karar vermiş gibi.

Bir araç çağırdık.

Beklerken gece boyunca geçtiğimiz yerlerden bazılarını konuşmaya başladık.

En güzel hangisiydi?

Sezen cevap veremedi.

Sokak müziği dedi.

Sonra gece pazarı.

Sonra “yok, son oturduğumuz yer” dedi.

Orada hiçbir şey olmadığını hatırlattım.

“İşte güzel tarafı oydu.”

“Bütün gece bir şey aradık aslında. Müzik, etkinlik, kalabalık… Sonra oturup hiçbir şey yapmadığımız on dakika en güzel yerlerden biri oldu. İnsan bazen eğlenmek için fazla uğraşıyor.”

Sezen’e Göre İyi Bir Gece İçin Büyük Plan Gerekmiyor

Bu gecenin ana fikri belkide buydu.

Büyük rezervasyon yoktu.

Özel masa yok.

Gidilecek beş mekan listesi yok.

Hatta doğru düzgün başlangıç planıda yoktu.

Ama gece boş geçmedi.

Çünkü şehir zaten yeterince şey çıkarıyor insanın karşısına.

Tabi her gece böyle olacak diye bir şey yok.

Bazen yürürsün ve hiçbir şey olmaz.

Sezen’e göre oda sorun değil.

“O zaman konuşursun.”

Konuşacak bir şey yoksa?

“Yanlış kişiyle çıkmışsın.”

Cevap hızlı geldi.

Travesti Sezen ile Şehrin Gece Temaşasında Son Perde

Travesti Sezen ile şehrin gece temaşasında geçen saatlerin sonunda temaşa kelimesi başta düşündüğümden daha uygun geldi.

Çünkü gece boyunca gerçekten izledik.

Müzisyenleri.

Kalabalığı.

Tezgahları.

Sahneyi.

Sokakları.

Birbirimizi bile.

Ama sadece seyretmedik.

O görüntünün içinde yürüdük.

Bir yerde durduk.

Bir yerde güldük.

Bir etkinliğe girdik.

Birinden çıktık.

Küpe aldık.

Daha doğrusu Sezen aldı.

Ben almadım.

Gece ilerledikçe şehrin görüntüsü değişti. Akşam saatindeki aceleci kalabalığın yerini gece yarısı eğlenen insanlar, onların yerini ise sabaha doğru eve dönenler aldı.

Belkide şehir temaşası dediğimiz şey büyük gösteriler değil.

Bunların hepsinin birbirine karışması.

Sezen’in aracı köşede göründü.

Kapıyı açmadan önce:

“Başlıkta temaşa kesin olsun.” dedi.

Zaten var.

“İyi. İnsanlar ne demek diye bakar.”

SEO mu düşünüyorsun artık dedim.

“Hayır ama merak iyidir.”

Arabaya bindi.

Camı indirdi.

“Bir dahaki sefere daha az yürüyelim.”

Yaklaşık iki saniye sonra:

“Ama başka taraftan gidersek orda gece etkinlikleri varmış.”

Az yürümek fikri daha araç hareket etmeden iptal oldu.

Şehirde ışıklar hala yanıyordu.

Bazıları sönüyor, bazıları yeni açılıyordu.

Temaşa bitmemişti aslında.

Sadece biz seyirciden ayrılıyorduk.

Muhabir: Sezen, gece başında “bir yere gitmiyoruz, geziyoruz” demiştin. Gerçekten bir yere gitmedik sayılır mı sence?

Sezen: Gittik ama bir yere kapandık kalmadık. Benim kastım oydu. İnsan bazen gece çıkınca sanki mutlaka bir mekana girip dört saat orda kalmalı gibi düşünüyor.

Muhabir: Sen sevmiyor musun öyle?

Sezen: Bazen severim. Her gece aynı şey istemiyorum. Bazı gün oturayım, biri çay getirsin, ben yerimden kalkmayayım. Bazı gün yürümek istiyorum.

Muhabir: Bugün yürümek biraz fazla olmadı mı?

Sezen: Oldu.

Muhabir: Pişman mısın?

Sezen: Ayakkabıya göre değilim. Eve gidince sor tekrar.

Muhabir: Temaşa kelimesini artık sevdin mi?

Sezen: Sevdim ama sen başta çok akademik anlattın. Seyretmek, gösteri falan deyince sıkıcı geldi. Sonra baktım şehirde yürümeye yakışıyor.

Muhabir: Şehir temaşası ne demek sana göre?

Sezen: İnsanların akıp gitmesini izlemek. Bir yerde müzik çıkıyor, bir yerde kavga değil ama tartışma var, biri çiçek taşıyor, biri topuklusundan pişman olmuş. Herşey aynı anda oluyor.

Muhabir: Sen insanları çok izliyor musun?

Sezen: İzliyorum ama rahatsız edecek gibi değil.

Muhabir: Bunun sınırı ne?

Sezen: Bakarsın, geçersin. Gözünü kilitlemezsin. Bana yapılınca anlıyorum zaten farkı.

“Şehirde bakmak normal. Herkes herkesi görüyor. Ama birini rahatsız edecek kadar izlemek başka şey, merak başka.”

Muhabir: Travesti olarak gece dışarı çıktığında bakışları daha fazla hissediyor musun?

Sezen: Bazı yerlerde evet.

Muhabir: Bu seni eve kapatıyor mu?

Sezen: Hayır. Ama mekan seçtiriyor.

Muhabir: Nasıl?

Sezen: Daha önce giden arkadaşa sorarım. Ortamı nasıl, çalışanlar nasıl, çok gergin mi, rahat mı. Çünkü ben dışarı eğlenmeye çıkmışım, bütün gece etraf kontrol etmek istemiyorum.

Muhabir: Kendini rahat hissetmediğin yerde kalır mısın?

Sezen: Eskiden daha çok kalırdım.

Muhabir: Neden?

Sezen: “Madem geldik” hastalığı.

Muhabir: Şimdi?

Sezen: Beğenmediysem çıkarım. Para verdim diye üç saat huzursuz oturmanın mantığı yok.

Muhabir: Ya arkadaşların kalmak istiyorsa?

Sezen: Konuşuruz. Ben tek başıma dönersem güvenli dönüşe bakarım, onlar kalır. Herkes benim yüzümden çıkacak diye bir şey yok.

Muhabir: Gece pazarında bayağı eğlendin ama.

Sezen: Orası güzeldi.

Muhabir: “On dakika bakarız” dedin.

Sezen: On dakika niyetiydi.

Muhabir: Kırk beş dakika kaldık.

Sezen: Demek güzelmiş.

Muhabir: Almayacağım dediğin küpeyi aldın.

Sezen: Ben “almayacağım” demedim.

Muhabir: Dedinki “bende benzeri var, almam.”

Sezen: Benzer demek aynı demek değil.

Muhabir: Fazla savunuyorsun.

Sezen: Çünkü haklıyım.

Muhabir: Eski kartpostallara neden bu kadar baktın?

Sezen: Bilmem. İnsanların başka zamandan kalmış yazılarını seviyorum galiba.

Muhabir: Ama eski şeylere merakım yok dedin.

Sezen: Her cümlemi mahkemede delil gibi kullanma.

Sezen burada kahkaha atıyor. Yaklaşık on dakika önce çantasına koyduğu küpeyi tekrar çıkarıp bakıyor. “Gerçekten güzelmiş ama” diyerek savunmasını güçlendirmeye çalışıyor.

Muhabir: Gece hayatında alışveriş olur mu?

Sezen: Böyle küçük pazarlarda olur. AVM gibi değil. Gezerken bir şeye denk geliyorsun.

Muhabir: Plansız harcama?

Sezen: Onu yazma.

Muhabir: Yazıyorum.

Sezen: O zaman küçük plansız harcama yaz.

Muhabir: Sen geceyi planlamayı sevmiyorsun zaten.

Sezen: Bak bunu mantıklı bağladın.

“Bazı geceler ne yapacağını tam bilmeyince daha çok şey görüyorsun. Plan varsa direkt A’dan B’ye gidiyorsun. Aradaki şeyleri kaçırıyorsun.”

Muhabir: Plansız gecenin kötü tarafı?

Sezen: Boşta kalabilirsin.

Muhabir: Bugün kalmadık.

Sezen: Bugün şanslıydık.

Muhabir: Hiç bütün gece yürüyüp hiçbir şey bulamadığın oldu mu?

Sezen: Oldu. Sonunda bir yerde çay içtik.

Muhabir: Kötü müydü?

Sezen: Hayır. Çünkü sohbet iyiydi.

Muhabir: O zaman etkinlik şart değil.

Sezen: Değil zaten.

Muhabir: İnsanlar neden gece hayatını hep yüksek sesli düşünüyor?

Sezen: Görseli öyle çünkü. Neon, dans, DJ, kalabalık daha kolay anlatılıyor. İki insanın gece ikiye kadar oturup konuşması çok “gece hayatı” gibi görünmüyor ama aslında oda şehir gecesi.

Muhabir: Travesti gece hayatı denilince de benzer klişe var mı?

Sezen: Daha fazla bile var.

Muhabir: Ne gibi?

Sezen: Sanki hepimiz sürekli kulübe gidiyoruz, yüksek topuk, ağır makyaj, sabaha kadar dans. Ben geçen hafta gece çıkıp kitapçı gezdim.

Muhabir: Gece kitapçı?

Sezen: Evet.

Muhabir: Ne aldın?

Sezen: Hiçbir şey.

Muhabir: Bugün küpe aldın ama.

Sezen: Konuyu yine oraya getirme.

Muhabir: Sokak müziğinde niye bu kadar uzun kaldın?

Sezen: Şarkılar güzeldi.

Muhabir: Sokak müziğinde seni çeken ne?

Sezen: Plansız olması. Bir anda karşına çıkıyor.

Muhabir: Büyük konserden daha mı iyi?

Sezen: Öyle demem. Büyük konser başka. Sokakta durmanın ayrı tadı var.

Muhabir: Ses kötü olsa?

Sezen: Geçerim.

Muhabir: Sanatçı alınmaz mı?

Sezen: Ben konser jürisi değilim. Hoşuma giderse dururum.

Muhabir: Kalabalığın bir anda oluşması sana ilginç geliyor mu?

Sezen: Çok. Bir dakika önce herkes başka yöne gidiyor. Biri şarkıya başlıyor, yirmi kişi dönüp aynı noktaya bakıyor. Sonra şarkı bitiyor herkes dağılıyor.

Muhabir: Temaşa?

Sezen: Temaşa. Bak artık yerinde kullanıyorum.

Muhabir: Başta “temaşaya oturalım” demiştin.

Sezen: Onuda kullanacağım.

Muhabir: Yanlış olabilir.

Sezen: Dil yaşayan bir şey.

Muhabir: Bir gecede dilbilimci oldun.

Sezen: Küpeyi karıştırma yeter.

Konuşmanın bu noktasında temaşa kelimesinin doğru kullanımı tartışması yaklaşık üç dakika sürüyor. İkimizde telefonla bakmaya üşendiğimiz için konu çözümsüz kalıyor.

Muhabir: Küçük sahne etkinliğini sevdin mi?

Sezen: Beklediğimden fazla.

Muhabir: Ön sıraya oturmadın.

Sezen: Oturmam.

Muhabir: Neden bu kadar kesinsin?

Sezen: Ön sıra risk.

Muhabir: Ne riski?

Sezen: Sahneye çıkarırlar, sana soru sorarlar, gösteriye dahil ederler.

Muhabir: Bunu nereden çıkardın?

Sezen: Bu gece gördük.

Muhabir: Gerçekten birini çağırdılar.

Sezen: Tecrübe konuşuyor.

Muhabir: Görünür olmaktan hoşlanmıyor musun?

Sezen: Bazen hoşlanıyorum. Ama kontrol bende olsun.

Muhabir: Aç biraz.

Sezen: Ben dikkat çeken bir şey giyerim, tamam. İnsan bakar. Ama bu başka. Sahneye çıkmak başka. Ben istemeden gösterinin parçası olmak istemem.

Muhabir: Travesti olduğun için ayrıca dikkat çektiğini düşünüyor musun?

Sezen: Bazen evet. O yüzden zaten kendim karar vermek istiyorum ne kadar görünür olacağıma.

“Dikkat çekmekten korkmuyorum. Ama dikkat çekmek benim seçimim olsun. Başkası beni gecenin gösterisine çevirmesin.”

Muhabir: Gece çıkarken stilin çok değişir mi?

Sezen: Gündüze göre evet.

Muhabir: Ne değişiyor?

Sezen: Işığı daha fazla düşünüyorum.

Muhabir: Nasıl yani?

Sezen: Bazı kumaş gündüz sıradan, gece ışıkta güzel oluyor. Metalik detay, hafif parlaklık falan.

Muhabir: Bugünkü bluz gibi?

Sezen: Evet.

Muhabir: Özellikle mi seçtin?

Sezen: Tabi.

Muhabir: Başta “dolaptan aldım” demiştin.

Sezen: Dolaptan aldım ama bilinçli aldım.

Muhabir: Bugün her cümlenin savunması var.

Sezen: Çünkü sen herşeyi kaydediyorsun.

Muhabir: Makyaj?

Sezen: Gece biraz daha belirgin. Ama yürüyüş gecesiyse çok ağır yapmam.

Muhabir: Neden?

Sezen: Beş saat sonra yüzüm beni terk etmesin diye.

Muhabir: Rahat ayakkabı meselesini bayağı ciddiye alıyorsun.

Sezen: Çünkü geçmişte hata yaptım.

Muhabir: Ne oldu?

Sezen: Bir gece güzel görünüyor diye topuklu giydim, sonra mekan değiştirdik. Yürümemiz gerekti. Yarım saat sonra bütün karakterim değişti.

Muhabir: Nasıl?

Sezen: Zarif çıktım, sinirli döndüm.

Muhabir: Telefonu gece fazla kullandığını düşünüyor musun?

Sezen: Evet.

Muhabir: Çok net cevap.

Sezen: Çünkü doğru.

Muhabir: Azaltmaya çalışıyor musun?

Sezen: Çalışıyorum ama etkinlikleri de telefondan buluyorsun, arkadaşına yazıyorsun, araç çağırıyorsun. Tamamen bırakmak gerçekci değil.

Muhabir: Sosyal medya gecenin tadını bozuyor mu?

Sezen: Fazlası bozuyor.

Muhabir: Sen bu gece kaç fotoğraf çektin?

Sezen: Saymadım.

Muhabir: Çok.

Sezen: Çok değil.

Muhabir: Fotoğraf için iki kere yer değiştirdin.

Sezen: Işık kötüydü.

Muhabir: Sonra “fotoğraf geceyi yönetmesin” dedin.

Sezen: Ben mükemmel değilim. Zaten human içerik istiyorsun, al sana hata.

Muhabir: Güzel bağladın.

Sezen: Bunu kesin yaz.

“Fotoğrafı seviyorum, yalan söylemeyeyim. Ama bazen bakıyorum güzel kare uğruna on dakika aynı yerde oyalanmışız. Gecenin kendisi fotoğraftan daha önemli olmalı.”

Muhabir: Fotoğrafının izinsiz çekilmesi seni rahatsız ediyor mu?

Sezen: Evet.

Muhabir: Kalabalıkta çekilen videoda arka planda çıkmak?

Sezen: O daha karmaşık. Ama biri beni özellikle çekiyorsa sorsun.

Muhabir: Paylaşmak?

Sezen: Kesin sorsun.

Muhabir: “Nasıl olsa açık alandayız” denirse?

Sezen: Hukuk konuşmuyorum. Nezaket konuşuyorum. Birine sormak zor değil.

Muhabir: Günümüz gece adabının yeni maddesi bu mu?

Sezen: Bence ilk üçe girer.

Muhabir: Diğer ikisi?

Sezen: İnsanlara musallat olmamak ve çalışanlara düzgün davranmak.

Muhabir: Neden çalışanlar konusu bu kadar önemli?

Sezen: Çünkü biri garsona nasıl davranıyor bakınca insan hakkında çok şey anlıyorsun.

Muhabir: Gece hayatı karakter testi mi?

Sezen: Biraz.

Muhabir: Nasıl?

Sezen: Yoruluyorsun, plan bozuluyor, sıra bekliyorsun, bir şey gecikiyor. İnsan biraz orda belli oluyor.

Muhabir: Sen yorulunca nasılsın?

Sezen: Sessizleşiyorum.

Muhabir: Şu an konuşuyorsun.

Sezen: Demek daha yorulmadım.

Bu cümleden yaklaşık yirmi dakika sonra Sezen aynı soruya “Ben artık eve gitmek istiyorum galiba” diyerek dolaylı cevap veriyor.

Muhabir: Şehirde gece yürürken seni en çok ne etkiliyor?

Sezen: Bir sokağın diğerinden tamamen farklı olması.

Muhabir: Nasıl?

Sezen: Burada müzik var, elli metre sonra sessizlik. Bir tarafta herkes eğleniyor, bir sokak sonra biri kepenk kapatıyor.

Muhabir: Bu gece “reklam arası” dediğin sessiz sokak mesela.

Sezen: Evet. Orası güzeldi.

Muhabir: Sessizliği gerçekten seviyor musun?

Sezen: Sürekli değil. Gürültünün arasında seviyorum.

Muhabir: Yani sessiz gece değil?

Sezen: Hayır. İkisi sıra sıra olsun.

Muhabir: Çok özel isteklerin var.

Sezen: Ben müşteri değilim, şehir ayarlasın.

Muhabir: Şehir ayarlamazsa?

Sezen: Başka sokağa geçeriz.

Muhabir: Bu gece en çok hangi insan manzarası aklında kaldı?

Sezen: Elinde çiçekle hızlı yürüyen çocuk.

Muhabir: Ona ilk buluşmaya gidiyor dedin.

Sezen: Bence öyleydi.

Muhabir: Bilmiyoruz.

Sezen: Bilmemiz gerekmiyor zaten. Oyun bu.

Muhabir: İnsanlara hikaye uydurmak eğlenceli mi?

Sezen: Çok. Ama kötü niyetli değil.

Muhabir: Ne demek?

Sezen: Mesela “Kesin geç kaldı” dersin. Ama görünüşüne bakıp aşağılamazsın. Arada fark var.

Muhabir: Sana hikaye uydursalar?

Sezen: Kesin yanlış uydururlar.

Muhabir: Senin hikayen ne olurdu?

Sezen: “Küpe almak için gece pazarı gezen gizemli kadın.”

Muhabir: Küpe konusunu sonunda sen açtın.

Sezen: Kapat.

“Şehirde insanlar birbirine iki saniyelik görüntüler olarak denk geliyor. O iki saniyeden hayat uydurmak eğlenceli ama gerçeğini bildiğini sanmak tehlikeli.”

Muhabir: Tek başına gece yürür müsün?

Sezen: Her yerde değil.

Muhabir: Arkadaşla daha mı rahat?

Sezen: Tabi. Hem sohbet var hem güven hissi farklı.

Muhabir: Kalabalık grup mu iki üç kişi mi?

Sezen: İki üç kişi.

Muhabir: Neden?

Sezen: Kalabalık grup çok zor. Biri aç, biri dans istiyor, biri eve dönmek istiyor, biri kaybolmuş.

Muhabir: En büyük grup kaç kişi olabilir?

Sezen: Dört.

Muhabir: Beş?

Sezen: Yönetim kurulu oluyor.

Muhabir: Sekiz?

Sezen: Düğün kafilesi.

Muhabir: Arkadaş grubunda gece planını kim yapar?

Sezen: Genelde en kararlı kişi.

Muhabir: Sen misin?

Sezen: Hayır. Ben itiraz edenim.

Muhabir: Öneri vermeden?

Sezen: Bazen.

Muhabir: Zor arkadaşsın.

Sezen: Ama eğlenceliyim.

Muhabir: Kendi değerlendirmen.

Sezen: Tarafsızım.

Burada Sezen’in tarafsızlığı konusunda kısa ama sonuçsuz bir tartışma oluyor.

Muhabir: Arkadaşlarla dışarı çıkarken seni en çok ne sinirlendirir?

Sezen: Sürekli plan değiştiren insan.

Muhabir: Bu gece bütün planı sen değiştirdin.

Sezen: Plan yoktu ki.

Muhabir: Güzel kaçış.

Sezen: Plan varsa değiştirmek başka, hiç plan yoksa akış başka.

Muhabir: Başka?

Sezen: “Beş dakikaya geliyorum” deyip kırk dakika sonra gelen.

Muhabir: Sen yapar mısın?

Sezen: On dakika yaparım.

Muhabir: On dakika normal mi?

Sezen: Gece hayatında tolerans var.

Muhabir: Kuralı kim koydu?

Sezen: Ben.

Muhabir: Saat iki sonrasında şehirde ne değişiyor?

Sezen: İnsanların yüzü değişiyor.

Muhabir: Nasıl yani?

Sezen: Akşam herkes daha düzenli. Saç yeni yapılmış, kıyafet düzgün. Sonra biraz dağılıyor.

Muhabir: Kötü mü?

Sezen: Hayır. Daha gerçek.

Muhabir: Senin saç?

Sezen: Şu an gayet iyi.

Muhabir: Bir taraf biraz düşmüş.

Sezen: Görmedim say.

Muhabir: Gece ilerleyince insanların tavrı da değişiyor mu?

Sezen: Evet. Biraz daha rahatlıyor herkes.

Muhabir: Daha dürüst mü oluyor?

Sezen: Yorgun oluyor. Dürüstlük mü tembellik mi bilmiyorum.

Muhabir: Sen sabaha karşı uzun sohbet sever misin?

Sezen: Çok.

Muhabir: Neden?

Sezen: Konular saçmalaşıyor.

Muhabir: Bu iyi bir şey mi?

Sezen: Bence çok iyi. Bütün sohbet ekonomi, iş, hayat planı olmak zorunda değil.

“Sabaha karşı konuşmanın en güzel tarafı bir yere varmaya çalışmamak. Beş dakika ciddi konuşuyorsun, sonra neden martılar gece bağırıyor onu tartışıyorsun.”

Muhabir: Şu an ciddi bir konu açalım. Gece hayatında seni en çok özgür hissettiren şey?

Sezen: İnsanların kendi halinde olması.

Muhabir: Kalabalıkta mı özgür hissediyorsun yani?

Sezen: Bazen evet. Kimse kimseyi tanımıyor, herkes kendi programında. Sen de kendi halindesin.

Muhabir: Ama bakışlardan şikayet ettin.

Sezen: İdeal kalabalıktan bahsediyorum. Kimsenin kimseyi rahatsız etmediği.

Muhabir: Böyle yerler var mı?

Sezen: Var. Ortam oturunca hissediyorsun.

Muhabir: Travesti olarak görünür olmanın güzel tarafıda var mı?

Sezen: Tabi var. Bazen biri gelir stilini beğenir, güzel bir iltifat eder. Bazen başka bir trans kadınla göz göze gelirsin, hiç konuşmadan bir sıcaklık olur.

Muhabir: Dayanışma gibi?

Sezen: Bazen. Her gördüğümüz kişiyle otomatik bağımız var demiyorum ama tanıdık bir his olabiliyor.

Muhabir: İltifat konusunda sınır?

Sezen: Kıyafetime söyle, saçıma söyle, küpeme söyle.

Muhabir: Yine küpe.

Sezen: Bu sefer mantıklı yerde kullandım.

Muhabir: Bedensel yorum?

Sezen: Tanımadığın insana gerek yok.

Muhabir: “Çok güzelsin”?

Sezen: O normal. Ama insanın vücudunu parça parça yorumlamak başka.

Muhabir: Gece dışarı çıkarken en önemli güvenlik alışkanlığın?

Sezen: Telefon şarjı.

Muhabir: İlk bu mu?

Sezen: Evet çünkü araç çağıracaksın, arkadaşına ulaşacaksın, konuma bakacaksın.

Muhabir: Powerbank?

Sezen: Çantada varsa ağır diye söyleniyorum, yoksa lazım oluyor.

Muhabir: Eve vardım mesajı?

Sezen: Atarım.

Muhabir: Arkadaşlarından ister misin?

Sezen: Özellikle yalnız dönen varsa evet.

Muhabir: Çok mu korumacısın?

Sezen: Hayır, bir mesaj sadece.

Muhabir: “Eve vardın mı?” gece adabı mı?

Sezen: Kesinlikle.

“Eğlencenin son kısmı eve dönüş. O kısmı yok sayınca gece tamamlanmış olmuyor. Arkadaşın sağ salim döndüyse içim rahat ediyor.”

Muhabir: Bu geceden aklında kalacak tek anı seç.

Sezen: Seçemem.

Muhabir: Seçmek zorundasın.

Sezen: Sokak müziği.

Muhabir: Emin misin?

Sezen: Yok, sessiz sokak.

Muhabir: Bir tane dedim.

Sezen: O zaman gece pazarı.

Muhabir: Küpe yüzünden.

Sezen: Hayır.

Muhabir: Çok inandırıcı.

Sezen: Bak aslında en güzel an bir etkinlik değildi.

Muhabir: Hangisi?

Sezen: Saat üç gibi oturduğumuz yer.

Muhabir: Orada hiçbir şey olmadı.

Sezen: Tam olarak.

Muhabir: Niye güzel?

Sezen: Çünkü bütün gece bir şeylerin peşinden gittik. Sonra oturduk, şehir kendi halinde devam etti. İzledik.

Muhabir: Temaşa yani.

Sezen: İşte bu sefer tam yerinde.

Sezen bir süre karşı sokağa bakıyor. Bir araç yanaşıyor, iki kişi iniyor. Karşıdaki dükkanda çalışan biri sandalyeleri içeri topluyor. Bir başka kişi elinde poşetlerle hızlı hızlı yürüyor.

Muhabir: Şu anda ne görüyorsun?

Sezen: Birileri geceyi bitiriyor, birileri güne başlıyor.

Muhabir: Kim mesela?

Sezen: Şu sandalyeleri toplayan adam eve gidecek. Karşıdan geçen kadın belki işe gidiyor.

Muhabir: Yine hikaye uyduruyorsun.

Sezen: Temaşanın gereği.

Muhabir: Şehir sabaha karşı sana hüzünlü geliyor mu?

Sezen: Biraz.

Muhabir: Neden?

Sezen: Işıklar sönüyor ya. Eğlencenin bittiği belli oluyor.

Muhabir: Ama sabah başlıyor.

Sezen: Ben gece insanıyım galiba.

Muhabir: Sabah sevmiyor musun?

Sezen: Uykumu aldıysam severim. Geceyi bitirip sabaha kaldıysam sevmem.

Muhabir: Şu an hangisi?

Sezen: İkincisi.

Muhabir: Bir sonraki gece için ne değiştirirdin?

Sezen: Daha az yürürdüm.

Muhabir: Başka?

Sezen: Daha erken yemek yerdim.

Muhabir: Plan yapar mıydın?

Sezen: Hayır.

Muhabir: Hiç ders çıkarmadın.

Sezen: Ders çıkardım, plan çıkarmadım.

Muhabir: Bir sonraki etkinlik belli mi?

Sezen: Bir arkadaş bir şey gönderdi.

Muhabir: Ne?

Sezen: Tam bakmadım. Gece sergisi gibi bir şey.

Muhabir: Gitmeyi düşünüyor musun?

Sezen: Bakarız.

Muhabir: Senin dilinde “bakarız”?

Sezen: Büyük ihtimal gideriz.

Muhabir: Yine yürüyüş var mı?

Sezen: Yok.

Muhabir: Emin misin?

Sezen: Şimdilik.

Muhabir: Bugün “şimdilik” kelimesi çok tehlikeli.

Sezen: Gece hayatında kesin konuşmayacaksın.

Muhabir: Son bir soru. Bu geceyi tek cümleyle anlat.

Sezen: Çok yürüdük ama iyi ki yürüdük.

Muhabir: Daha edebi?

Sezen: Şehir kendini gösterdi biz baktık.

Muhabir: Daha iyi.

Sezen: Ama ilk cümle daha doğru.

“Şehir gece kendini biraz daha açık gösteriyor galiba. İnsanlar aceleyi bırakıyor, ışıklar değişiyor, sesler değişiyor. Sen sadece biraz dikkat edersen bütün gece önünden hikaye geçiyor.”

Söyleşinin sonunda Sezen telefonundan araç çağırdı.

Ekrandaki bekleme süresine baktı.

“Altı dakika.”

Bu altı dakikada tekrar oturduk.

Konuşmayalım dedik.

Yaklaşık yirmi saniye sürdü.

Sezen karşıya bakıp:

“Şu adam niye elinde çiçekle bu saatte geziyor?” dedi.

Yine başladı.

“Belki işe götürüyor.” dedim.

“Yok, bence özür dilemeye gidiyor.”

Nereden biliyorsun?

“Yürüyüşünden.”

Bir insanın yürüyüşünden özür dilemeye gittiğinin anlaşılmayacağını söyledim.

İkna olmadı.

Araç köşede görünene kadar adamın hayat hikayesini neredeyse tamamladık.

Sezen ayağa kalktı.

Çantasını omzuna taktı.

Sonra yaklaşık dört saat önce aldığı küpenin paketini kontrol etti.

“Bak kaybolmamış.”

Ben hiçbir şey demedim.

“Söyleyeceksen söyle.”

Gerek yok dedim.

Arabaya yürürken birden geri döndü.

“Bu söyleşide küpeyi çok yazma.”

Tamam dedim.

Bir kaç kez geçer sadece.

“Bir kaç kaç?”

Saymadım.

Sezen bana hiç inanmadığını belli eden bir yüz yaptı.

Kapıyı açtı.

Sonra son kez etrafa baktı.

Kalabalık iyice azalmıştı. Biraz önce açık olan yerlerden bazısının ışıkları sönmüş, birkaç sokak ötede sabah için hazırlanan dükkanların ışıkları yanmaya başlamıştı.

“Temaşa bitti mi şimdi?” diye sordum.

Sezen başını salladı.

“Yok. Biz gidiyoruz sadece.”

Bu sefer gerçekten düzeltilecek bir şey yoktu.

Şehrin gecesi bitmemişti.

Sadece iki seyircisi eksiliyordu.

Travesti Sezen ile Şehrin Gece Temaşasında yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

Konak çeperinde dediğim yer bir sınır gibi aslında. Haritada çizilen sınır değil. İnsanların birbirine göre durduğu, yaklaşırken ölçtüğü, geçerken baktığı o görünmez sınırlar. Şengül bu sınırları çok iyi biliyor. Nerede rahat yürünür, nerede bakışın tonu değişir, hangi saatte aynı sokak başka bir şey olur. Bunları kimse öğretmemiş ona. Yaşarken öğrenmiş.

“Bir yerde yaşamak başka, o yerin seni nasıl gördüğünü bilerek yaşamak başka. Ben hep ikinciyi öğrendim.”

Şengül’e Göre Sokak Herkese Aynı Davranmıyor

Bunu en başta söylüyor. Sokak tarafsız değil diyor.

İlk duyunca biraz sert bir cümle.

Ama düşününce doğru tarafı fazla.

Aynı kaldırımda iki kişi yürüyor. Biri kimsenin dikkatini çekmeden geçiyor. Öbürüne üç kişi dönüp bakıyor. Biri hızlı yürüyor çünkü geç kalmış, diğeri hızlı yürüyor çünkü arkasındaki ayak sesini anlamaya çalışıyor.

Bu ikisi aynı yürüyüş değil.

Şengül bunu uzun uzun açıklamıyor aslında. Bir örnek veriyor, sonra susuyor.

Şengül: Gece aynı sokağın başından iki kere geçtim. İlkinde tek başımaydım, ikinci sefer arkadaşla. Sokak aynı. İnsanlar aynı gibi. Ama ben aynı değildim.

Muhabir: Nasıl?

Şengül: İlkinde sürekli çevreye bakıyordum. İkincide gülüyordum. Demek ki mekan aynı olsa bile bedenin yanında kim var, nasıl duruyorsun, ne hissediyorsun hepsi değiştiriyor.

Bunu söylerken çok sıradan bir şey anlatır gibi anlatıyor.

Aslında hiç sıradan değil.

Görünür Olmak ile Güvende Hissetmek Aynı Şey Değil

Trans bir kadın olarak görünürlük meselesini soruyorum. Şengül önce omuz silkerek cevap veriyor.

“Çok görünürsün bazen ama hiç kimse seni görmez.”

Bu cümleyi not alıyorum.

Sonra açıyor biraz.

İnsanların baktığını söylüyor ama bakışların hepsi aynı değil.

• Merakla bakan var,
• alay ederek bakan var,
• gözünü hemen kaçıran var,
• uzun uzun süzen var,
• bakmamaya çalıştığı belli olan var,
• normal bakıp yoluna devam eden de var.

“En rahatı sonuncusu” diyor.

Muhabir: Neden?

Şengül: Çünkü insan gibi bakıyor.

Muhabir: Diğerleri insan gibi değil mi?

Şengül: Öyle demiyorum. Ama bazen insan değil de bir olaymışsın gibi bakıyorlar. Sanki sen yürümüyor da bir şey oluyormuş sokakta.

Bu anlatım biraz içime oturuyor.

Bir insanın yalnızca varlığıyla “olay” haline gelmesi.

Sosyolojinin gündelik hali biraz bu olabilir.

“Beni görmeleri sorun değil. Ne gördüklerini önceden karar vermiş olmaları yoruyor.”

Çeperde Yaşamak Merkezden Uzak Olmak Değil Her Zaman

“Çeper” kelimesini duyunca hemen şehrin dışı sanılıyor. Şengül’e göre öyle değil.

Çeper bazen çok merkezi yerde de olabilir.

Bir kalabalığın ortasında ama kalabalığa tam dahil olmamak gibi.

Bir mekana giriyorsun, kimse sana bir şey demiyor ama yine de orada “fazla görünür” olduğunu hissediyorsun.

Bir masaya oturuyorsun, iki dakika sonra rahatlıyorsun.

Başka bir yere giriyorsun, daha kapıdan bedenin geriliyor.

Bu farkın tabelası yok.

Kimse “burada rahat olacaksın” ya da “burada dikkat et” yazmıyor.

İnsan zamanla öğreniyor.

Şengül: Ben bir yere girince önce çalışanların yüzüne bakarım.

Muhabir: İlk buna mı dikkat ediyorsun?

Şengül: Evet. Çünkü çalışan normalse ortam genelde rahat oluyor. İnsanların tavrı çok şeyi belirliyor.

Muhabir: Normal derken?

Şengül: Fazla ilgili olmayacak, fazla ilgisiz de değil. Her müşteriye nasıl davranıyorsa öyle davranacak. Ben özel ilgi istemiyorum zaten. Özel davranılmamak bazen en güzel şey.

Normal Muamele Bazen Lüks Gibi

Bu kısmı söylerken gülüyor ama ciddi.

“Beni kahramanlaştırmasınlar da kötü davranmasınlar da” diyor.

İki uçtan da yorulmuş belli.

Bir yanda önyargı.

Diğer yanda aşırı romantize edilmek.

İkisi de kişiyi kendi olmaktan çıkarıyor biraz.

Şengül anlatırken bunu çok net söylüyor:

Şengül: Bazen insanlar iyi niyetli ama seni insan olarak değil fikir olarak seviyor. Bu da tuhaf.

Muhabir: Ne demek bu?

Şengül: Mesela “çok cesursunuz, çok güçlüsünüz” falan. Tamam sağol da ben markete geldim. Domates alıp eve gideceğim.

Gülüyoruz.

Bu cümlede çok şey var aslında.

Bir insanın sürekli temsil etmek zorunda kalması.

Kendi hayatını yaşarken bile bir grubun sembolüne dönüşmesi.

Şengül buna biraz sinirli, biraz da alışmış.

Şengül’ün Gündelik Hayat Sosyolojisi

Ona göre sosyoloji bazen otobüste başlıyor.

Bazen kuaförde.

Bazen kahve içerken yan masanın susmasıyla.

Bazen de hiç kimsenin hiçbir şey yapmamasıyla.

Şengül: İnsanlar önyargıyı hep küfür, hakaret sanıyor. O kolay zaten. Bazen önyargı çok sessiz.

Muhabir: Nasıl sessiz?

Şengül: Yanına oturmamak gibi. Sana soru sorarken fazla dikkatli konuşmak gibi. Arkadaşına fısıldamak gibi. Bir de fazla bakmamaya çalışmak var.

Muhabir: Fazla bakmamaya çalışmak nasıl anlaşılıyor?

Şengül: Çok belli oluyor. İnsan bakmamaya çalışınca daha çok belli ediyor.

Bu cümle de komik ama doğru.

Toplumsal gerilim bazen sessizlikte çıkıyor gerçekten.

• Bir masanın bir anda susması,
• iki kişinin göz göze gelip sonra kaçırması,
• gereksiz yere kibarlaşmak,
• karşıdakini sürekli “rahatsız etmeyeyim” diye aşırı kontrol etmek,
• normal bir konuşmayı fazla hesaplamak.

Şengül bunların hepsini fark ediyor.

Belki fark etmemek daha rahat olurdu.

Ama bir kere görmeye başlayınca insan görmemeyi öğrenemiyor.

Gece ile Gündüz Arasında Başka Bir Şengül mü Var?

Bunu direkt soruyorum.

Muhabir: Geceyle gündüz arasında davranışın değişiyor mu?

Şengül: Tabiki değişiyor.

Muhabir: Nasıl?

Şengül: Gündüz daha hızlıyım. İşim varsa işimi yaparım. Gece daha çok bakıyorum çevreye.

Muhabir: Tedirginlikten mi?

Şengül: Bazen. Ama sadece o değil. Gece insanları başka görüyorum. Herkes biraz daha kendisi oluyor gibi.

Muhabir: Neden?

Şengül: Gündüz herkes rolünde. İşçi, memur, müşteri, öğrenci, müdür. Gece roller biraz gevşiyor.

Bu tanım hoşuma gidiyor.

Gece rollerin gevşemesi.

Bir insan gündüz çok kontrollü olabilir, gece bir masada kahkaha atıyor.

Gündüz sürekli acele eden biri gece kaldırımda yavaş yürüyor.

Şengül de gece biraz daha gözlemci oluyor.

“Belki ben de daha az rol yapıyorum” diyor.

“Gündüz herkes bir şey olmaya çalışıyor. Gece bazen sadece insan kalıyor geriye.”

Sınıf Meselesi Masada Kendiliğinden Açılıyor

Para konuşulmayan ama her yerde olan şey.

Şengül bunu fazla dolandırmıyor.

“İnsan özgürlük konuşuyor ama cebinde para yoksa özgürlük biraz teoride kalıyor” diyor.

Bir anda sohbetin tonu değişiyor.

Trans kadınların hayatı konuşulurken çok şeyin estetik ve kimlik üzerinden anlatıldığını ama sınıf meselesinin bazen unutulduğunu söylüyor.

Kıyafet.

Ev.

Ulaşım.

Güvenli mekan.

Sağlık.

Hepsi parayla bağlantılı.

Şengül: İnsan “kendin ol” diyor. Güzel. Ama kendin olmak bazen pahalı.

Muhabir: Nasıl yani?

Şengül: Herkesin rahatça yaşayabileceği çevresi yok. Herkesin taşınacak parası yok. Herkes işini seçemiyor. O yüzden kimlik konuşurken sınıfı atlamak bana tuhaf geliyor.

Bu çok önemli bir yer.

Çünkü sosyal hayattaki özgürlük herkese eşit dağılmıyor.

Bir insan bazı şeylerden uzak durabiliyor çünkü seçeneği var.

Diğeri aynı şeyi yapamıyor çünkü alternatifi yok.

1. Yaşanacak yer seçimi gelirle bağlantılı.
2. Güvenli ulaşım imkanı gelirle bağlantılı.
3. Sosyal çevreye erişim ekonomik koşullardan etkileniyor.
4. Kendini ifade ederken kullanılabilen kaynaklar herkeste aynı değil.
5. Çalışma hayatındaki seçenekler de eşit dağılmıyor.

Liste yapınca akademik gibi oluyor ama Şengül’ün söylediği şey çok basit:

“Paran varsa bazı sorunlardan uzaklaşıyorsun. Hepsi çözülmüyor ama mesafe koyabiliyorsun.”

Sosyal Medyadaki Şengül ile Gerçek Şengül Aynı mı?

“Değil” diyor hiç düşünmeden.

Muhabir: Neden?

Şengül: Sosyal medyada herkes biraz editli zaten.

Muhabir: Fotoğraf olarak mı?

Şengül: Sadece fotoğraf değil. Ruh hali de editli.

Bu cümlede duruyorum.

Ruh hali editli.

Gerçekten iyi bir tanım.

İnsan neşeli fotoğraf koyuyor ama beş dakika önce sinirli olabilir.

Güçlü bir cümle yazıyor ama o gün kendini çok zayıf hissedebilir.

Şengül de bunu yaptığını saklamıyor.

Şengül: Bazen güzel çıktığım fotoğrafı koyuyorum. Kim koymaz? Ama o fotoğraf bütün hayatım değil.

Muhabir: İnsanlar öyle algılıyor mu?

Şengül: Bazen. Sosyal medyada travesti kadınları ya çok glam görüyorlar ya çok dramatik. Ortası yok gibi.

Muhabir: Gerçek hayat?

Şengül: Çamaşır var, kira var, bozuk musluk var, arkadaşla kahve var, moral bozukluğu var. Yani hayat.

Glamour ile Gündelik Hayat Arasında

Şengül makyajı seviyor.

Giyinmeyi de.

Bunda sorun görmüyor zaten.

Ama insanların bunu bütün kişiliği sanmasına sinir oluyor.

“Kırmızı ruj sürdüm diye hayatım kırmızı halıda geçmiyor” diyor.

Sonra ekliyor:

“Keşke geçse biraz.”

Gülüyoruz.

Bu mizah konuşma boyunca çok oluyor. Ağır bir konu geliyor, sonra Şengül bir cümleyle havayı kırıyor.

Belkide savunma mekanizması.

Belki sadece karakteri.

Her şeye psikolojik anlam yüklememek lazım.

Bakışın Ekonomisi

Şengül “bakışın ekonomisi” diye bir kavram kullanmıyor tabi. Onu ben sonradan not ettim.

Ama anlattığı şey biraz bu.

Kim kime bakıyor?

Kim gözünü kaçırıyor?

Kim karşıdakini değerlendiriyor?

Kimin bakışı güçlü, kimin bakışı savunmada?

Sokakta bunların hepsi çok hızlı oluyor.

Birkaç saniye.

Şengül bazen bakışın niyetini anlamadığını söylüyor.

Şengül: Birisi bakıyor. Beğendi mi, merak mı etti, dalga mı geçiyor bilmiyorsun. Beyin hemen hesap yapıyor.

Muhabir: Yorucu mu?

Şengül: Çok düşünürsen yorucu. Bir noktadan sonra bırakıyorsun.

Muhabir: Gerçekten bırakabiliyor musun?

Şengül: Yüzde yüz hayır.

Bu cevap çok dürüst.

İnsan bazı şeyleri umursamamayı öğreniyor ama tamamen silmiyor.

“Umursamıyorum demek başka, gerçekten umursamamak başka. Ben çoğu zaman birincisini yapıyorum.”

Şengül’e Göre Kadınlık Tek Bir Şey Değil

Kadınlık meselesini açınca önce sessiz kalıyor.

“Büyük konu” diyor.

Sonra yine kendi hayatından anlatıyor.

Kadınlığın sadece görüntü, kıyafet veya bedenle tarif edilemeyeceğini düşünüyor.

Ama toplumun dış görünüşü çok hızlı okuduğunu da söylüyor.

Şengül: İnsanlar seni iki saniyede kategorize ediyor.

Muhabir: Herkes için böyle değil mi?

Şengül: Herkes için var ama bazı insanlarda kategori daha önemli oluyor sanki. Önce kim olduğuna bakıyorlar, sonra ne dediğine.

Bu sıra çok şey değiştiriyor.

Önce kişiyi dinlemek yerine önce kimliğini çözmeye çalışmak.

Bazen sohbetin kendisi bile bundan etkileniyor.

Şengül buna rağmen kendini saklamayı düşünmediğini söylüyor.

“Saklanınca rahatlamıyorum ben” diyor.

Ama bunun herkesten beklenmemesi gerektiğini de ekliyor.

Bu kısmı özellikle vurguluyor.

Herkes aynı biçimde görünür olmak zorunda değil.

Herkes aynı cesareti göstermek zorunda hiç değil.

Arkadaşlık Bir Sosyal Güvenlik Sistemi Gibi

Bu başlığı Şengül görse güler muhtemelen.

Ama anlattığı şey bu.

Arkadaşlık sadece sohbet etmek değil.

Bir yere giderken haber vermek.

Geç saatte eve ulaştın mı diye sormak.

İş ararken haber uçurmak.

Moral bozuksa yanında durmak.

Bazen borç vermek.

Bazen hiçbir şey sormadan oturmak.

• Pratik destek,
• duygusal dayanışma,
• güvenlik hissi,
• bilgi paylaşımı,
• gündelik hayatta yalnız kalmama hali.

Şengül: Arkadaş bazen aileden daha hızlı yetişiyor.

Muhabir: Seçilmiş aile gibi mi?

Şengül: O lafı çok kullanıyorlar ama evet. Biraz öyle.

Muhabir: Neden “biraz”?

Şengül: Çünkü arkadaş arkadaş kalsın. Her şeyi büyük kelimelere çevirmeyi sevmiyorum.

Bu da Şengül’ün karakteri galiba.

Her şeyi akademikleştiren dile biraz mesafeli.

Ama söylediği şeyler zaten kendi kendine kavram oluyor.

Birlikte Yürümek Neden Farklı?

Şengül için arkadaşla yürümek sadece sohbet değil.

Bedenin rahatlıyor diyor.

Bu anlatım hoşuma gidiyor.

“Bedenin rahatlıyor.”

İnsan zihinsel güvenliği hep düşünce olarak algılıyor ama beden de öğreniyor.

Omuz gevşiyor.

Adım yavaşlıyor.

Etrafı kontrol etme azalıyor.

Gülmek kolaylaşıyor.

Şengül: Yanında biri varsa aynı sokakta daha çok etrafa bakabiliyorum. Teksem bazen sadece güvenliği düşünüyorum.

Şehir deneyimi bile yanında kim olduğuna göre değişiyor yani.

Mahremiyet ile Görünürlük Arasında İnce Bir Çizgi

Şengül sosyal medyada her şeyini anlatmıyor.

“Bir şeyler bana kalsın” diyor.

Bunu özellikle önemli buluyor.

Çünkü trans kadınların hayatının bazen insanların merakına fazla açık hale geldiğini düşünüyor.

Şengül: İnsanlar çok rahat özel soru soruyor.

Muhabir: Ne tarz?

Şengül: Aklına ne gelirse. Bazen ilk defa tanıştığın insanın sormaması gereken şeyler.

Muhabir: Nasıl cevap veriyorsun?

Şengül: Moduma göre. Bazen “sana ne” diyorum. Bazen espri yapıyorum.

Muhabir: Yorucu mu?

Şengül: Sorunun kendisi değil. Sürekli açıklamak yorucu.

Bu “açıklamak” meselesi konuşmanın başka yerlerinde de çıktı.

Kendini açıklamak.

Kimliğini açıklamak.

Neden böyle olduğunu açıklamak.

Neden böyle giyindiğini açıklamak.

Neden bir yere gittiğini açıklamak.

Şengül bazen “ben sadece yaşamak istiyorum” diyor.

En sade cümle buydu belkide.

“İnsan sürekli kendini açıklarsa yaşamaya vakti kalmıyor biraz.”

Sosyoloji Kitapta mı Sokakta mı?

Şengül’e soruyorum.

Muhabir: Sosyoloji okusan sever miydin?

Şengül: Sınavı olmasa severdim.

Muhabir: Hepimizin ortak cevabı olabilir.

Şengül: Ben insanların neden öyle davrandığını merak ederim. Ama terim ezberlemeyi sevmem.

Muhabir: Sence insanlar neden öyle davranıyor?

Şengül: Bilmediğinden bazen. Bazen korkudan. Bazen çevresinden ne gördüyse onu yapıyor.

Muhabir: Kötü niyet?

Şengül: O da var tabi. Her şeyi cahillikle açıklamayalım.

Bu cümleyi özellikle sert söylüyor.

Önyargıyı yalnızca bilgi eksikliğiyle açıklamanın yeterli olmadığını düşünüyor.

Bazı davranışların bilinçli olduğunu söylüyor.

Bir insan yanlış bilgiye sahip olabilir.

Ama bir insan karşısındakini küçük düşürmeyi seçebilir de.

İkisini birbirine karıştırmamak lazım.

Şengül’ün Küçük Gözlem Defteri

Şengül gerçekten defter tutmuyor.

Ama tutsaydı ne yazardı diye sordum.

Bir süre düşünüyor.

Sonra maddeler halinde söylüyor.

1. İnsanlar en çok kalabalıkta cesur bakıyor.
2. Tek başına kalan kişi daha normal davranıyor.
3. Çalışanların tavrı bir mekanın havasını çok değiştiriyor.
4. Para, insanın seçeneklerini tahmin edilenden fazla belirliyor.
5. Gece insanların maskesi tamamen düşmüyor ama biraz gevşiyor.
6. Arkadaşla yürüyünce sokak daha kısa geliyor.
7. Fazla ilgi bazen kötü ilgiden daha yorucu olabiliyor.
8. Bir insanı tanımadan hakkında karar vermek çok kolay, geri almak daha zor.

Muhabir: Sekizinciyi biraz açar mısın?

Şengül: İlk izlenim çok güçlü. İnsan yanlış bir fikir kuruyor, sonra sen ne yaparsan yap onu doğrulayacak şey arıyor.

Muhabir: Bu sadece trans insanlarda mı?

Şengül: Yok herkes için var. Ama bize daha hazır kutuyla geliyorlar bazen.

Hazır kutu.

İyi bir ifade.

İnsanları hazır kutuya koymak sosyolojinin en eski meselelerinden biri olabilir.

Şengül Kendini Nerede Daha Rahat Hissediyor?

Yer adı vermiyor.

Zaten yazının amacı bu değil.

“İnsanların rahat olduğu yerde” diyor.

Muhabir: Mekan mı önemli, insanlar mı?

Şengül: İnsanlar.

Muhabir: Dekor falan?

Şengül: Güzel dekor güven vermiyor.

Çok doğru.

Bir yer çok şık olabilir ama insan kendini rahat hissetmeyebilir.

Başka bir yer çok sıradan olur ama saatlerce oturursun.

Şengül’e göre rahatlığın işaretleri şöyle:

• Kimsenin gereksiz yere süzmemesi,
• çalışanların doğal davranması,
• insanların kendi işiyle ilgilenmesi,
• arkadaşla konuşurken sürekli çevreyi kontrol etme ihtiyacı duymamak,
• mekandan çıkarken “oh” dememek.

Son maddeye gülüyorum.

Şengül: Gerçek ama. Bazen bir yerden çıkınca fark ediyorsun ne kadar gerilmişsin.

Kendine Bakmak, Kendini Saklamak Değil

Bakım meselesine geliyor konu.

Şengül kendine bakmayı seviyor.

Saç, makyaj, kıyafet bunları keyif olarak görüyor.

Ama bunların zorunluluk haline gelmesine karşı.

Şengül: Bazen güzel görünmek istiyorum. Bazen de saçımı toplarım çıkarım. İkisi de benim.

Muhabir: İnsanların beklentisi etkiliyor mu?

Şengül: Tabiki etkiliyor. Kim etkilenmiyorum diyorsa biraz yalan söylüyor bence.

Bu da dürüst cevaplardan biri.

Toplumdan tamamen bağımsız olmak mümkün değil.

İnsan kendini kendi seçimiyle kuruyor ama malzemelerin çoğunu çevreden alıyor.

Moda.

Dil.

Güzellik anlayışı.

Davranış.

Hepsi bir yerden geliyor.

Sonra insan bunları seçiyor, bozuyor, karıştırıyor, bazısını atıyor.

Şengül’ün “Kendim Olmak” Meselesi

“Kendin ol” cümlesini sevmiyor pek.

Şengül: Çok kolay söylüyorlar.

Muhabir: Nesi yanlış?

Şengül: Yanlış değil de eksik. Kendin ol ama nerede? Kimin yanında? Hangi koşulda? İnsan her yerde aynı rahatlıkta kendisi olamıyor.

Bu cümle bütün söyleşinin özeti gibi aslında.

Kimlik tek başına kişisel mesele değil.

Ortam var.

Ekonomi var.

Aile var.

İş var.

Güvenlik var.

İnsan bütün bunların içinde kendisi olmaya çalışıyor.

“Kendin olmak güzel laf. Ama insan önce kendisi olabileceği kadar güvenli bir alan arıyor.”

Şengül’ün İnsanlara Dair En Büyük Yanılgısı

Bunu sorunca uzun düşünüyor.

“İnsanları bakışından hemen anladığımı sanıyordum” diyor.

Muhabir: Anlamıyor musun?

Şengül: Bazen çok yanılıyorum.

Muhabir: İyi mi kötü mü?

Şengül: İkisi de. Soğuk sandığım biri çok iyi çıkıyor. Çok rahat sandığım biri sonradan saçmalıyor.

Bu da hazır yargının ters tarafı.

Şengül kendisinin de insanları kategorize ettiğini kabul ediyor.

“Ben de topluma kızıyorum ama toplumun içindeyim sonuçta” diyor.

Bu öz eleştiri konuşmayı daha gerçek yapıyor.

Kendini dışarıda kurmuyor.

Sadece kendisine yapılanı anlatmıyor.

Kendisinin de baktığını, düşündüğünü, bazen yanlış karar verdiğini söylüyor.

Sosyoloji biraz burada başlıyor belkide.

Kendini sistemin dışında değil içinde görmekte.

Peki İnsan Değişiyor mu?

Muhabir: İnsanların bakışı zamanla değişiyor mu sence?

Şengül: Değişiyor.

Muhabir: İyimser misin?

Şengül: Gününe göre.

Muhabir: Bugün?

Şengül: Bugün orta.

Gülüyoruz.

Şengül: Bazı şeyler gerçekten daha rahat. Bazıları hiç değil. Tek çizgi gibi düşünmemek lazım.

Muhabir: Yani ilerleme var ama eşit değil?

Şengül: Aynen. Bir yerde çok rahat oluyorsun, iki sokak sonra başka hava.

Bu “eşit olmayan rahatlık” hali tekrar çeper meselesine getiriyor bizi.

Çeper sadece haritadaki dış hat değil.

Rahatlıkla tedirginliğin birbirine değdiği yer.

Şengül’ün sosyolojisi biraz bu sınırları okuyabilmek üzerine.

Söyleşinin Sonuna Gelirken

Konuşma biterken Şengül’e son bir soru soruyorum.

Muhabir: Seni anlatırken insanların en çok neyi yanlış yaptığını düşünüyorsun?

Hiç beklemiyor.

Şengül: Beni sadece trans olarak anlatmaları.

Muhabir: Ama bu yazının başlığında da trans yazıyor.

Şengül: Evet. Yaz şimdi bunu da.

Gülüyoruz.

Şengül: Trans olmam hayatımın önemli tarafı. Saklamıyorum. Ama bütün hayatım değil. Ben huysuzum biraz, kahveyi fazla içerim, bazı insanları ilk anda sevmem, eski şarkıları severim. Bunlar da benim.

Muhabir: Sosyolojiyle aran?

Şengül: Sınav yoksa iyi.

Yine başa dönüyoruz.

Masada kahve bitmiş.

Konuşma ise tam bitmiş gibi değil.

Şengül kalkmadan önce çantasını toparlıyor. Telefonuna bakıyor, iki mesaj cevaplıyor. Sonra aynaya bakar gibi telefon ekranında saçını düzeltiyor.

“Bunu da sosyolojiye bağlama” diyor.

Bağlamıyorum.

Her şeyi bağlamak gerekmiyor.

“İnsan bazen sadece saçını düzeltir. Her hareketin altında büyük bir anlam aramayın.”

Şengül Gittikten Sonra Kalan Şey

Söyleşi bittikten sonra düşününce en çok şu kaldı bende.

Bir şehirde herkes aynı yerde yaşamıyor aslında.

Aynı sokakta olsak bile.

Aynı kapıdan girsek bile.

Aynı masaya otursak bile.

Herkesin mekânla ilişkisi farklı.

Kimisi hiç düşünmeden yürür.

Kimisi bakışları hesaplar.

Kimisi bulunduğu yerde doğal kabul edilir.

Kimisi önce okunur, sonra dinlenir.

Şengül’ün anlattığı sosyoloji kitap cümlesi değildi.

Daha küçük şeylerden oluşuyordu.

Bir bakış.

Bir masa.

Yanında yürüyen arkadaş.

Bir mekan çalışanının doğal davranması.

Gece eve dönerken rahatlayan omuz.

Bir kahkaha.

Bir de “beni özel yapmayın, normal davranın” cümlesi.

Belki en zor meselede bu zaten.

Birini ne görünmez yapmak.

Ne de sadece kimliğinden ibaret hale getirmek.

Arada insanı görebilmek.

Şengül bunu daha kısa söyledi gerçi.

“Bakın ama kafanızda filmi önceden çekmeyin.”

Bence yeterince sosyolojik.

Konak Çeperinde Trans Şengül’ün Sosyolojisi yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.

O akşam planımız çok basitti.

Bir yerde oturup bişeyler içeceğiz, biraz müzik dinleyip eve döneceğiz.

Tabi olmadı.

Alsancak’ta “bir yere uğrayıp çıkarız” cümlesi zaten çoğu zaman gerçekçi değil.

Saat ilerledikçe sokak değişiyor çünkü. Akşam yemeğinden çıkanlar gidiyor, gece için gelenler çoğalıyor. Bir ara sakin olan kaldırım yarım saat sonra doluyor. Sonra başka bi sokak boşalıyor.

İzmir’in gece ritmi böyle biraz.

Akşam Daha Yeni Başlarken Alsancak Başka Görünüyor

Hava tamamen kararmadan Alsancak daha sakin.

Kafelerin masaları dolmaya başlamış ama gece kalabalığı henüz tam gelmemiş. İnsanlar işten çıkmış, bi kahve içiyor. Bazıları yemek için buluşmuş. Sokaktan geçenlerin yürüyüşü bile daha yavaş.

Biz dört kişiydik.

“İlk nereye?” diye sordum.

— Sessiz biyere.

“Niye?”

— Çünkü iki saat sonra zaten sessiz yer bulamayacağız.

Bu mantıklı geldi.

Bir ara sokağa girdik. Ana caddedeki hareket biraz arkada kaldı. Küçük masaları olan loş bi mekana oturduk.

Duvarlarda eski müzisyen fotoğrafları.

Köşede birkaç plak.

Işık bordo ve sarı arasında.

Masalar birbirine yakın ama rahatsız edicek kadar değil.

Bir arkadaş etrafa bakıp:

— Burası tam ayrılık konuşması yapılacak yer.

“Daha oturalı iki dakika oldu.”

— Atmosfer onu verdi bana.

Kimsenin ayrılacak sevgilisi olmadığı için konu kapandı.

Caz Başlayınca Mekanın Sesi Değişti

Bir süre sonra müzik başladı.

Önce çok dikkat etmedik.

Konuşmaya devam ediyoruz.

Sonra saksafon sesi biraz yükseldi.

Masalardaki konuşmalar hafif azaldı.

Cazın garip bi tarafı var. Dinlemeye karar vermesen bile bi noktada kulağın gidiyor.

Arkadaşlardan biri caz sevmediğini söyledi.

— Ben anlamıyorum bu müziği.

Diğeri:

— Anlaman gerekmiyor zaten.

— O zaman niye herkes çok anlamlı bişey dinliyormuş gibi bakıyor?

Bu soruya cevap çıkmadı.

Sonra caz müziğinin gerçekten anlaşılması gereken bi müzik olup olmadığını konuşmaya başladık.

Ben “müzik sonuçta, hoşuna giderse dinlersin” dedim.

Masadaki diğer arkadaş hemen:

— İşte sen bütün müzik tarihini iki cümlede bitirdin.

Gerçekten de öyle oldu.

Bir arkadaş uzun uzun bişey anlatıyordu.

Müzikte solo başladı.

Herkes sustu.

Solo bitti.

— Ben ne diyodum?

Kimse hatırlamadı.

Alsancak’ta Caz Barı Sadece Müzik Değil Biraz Atmosfer Meselesi

Caz bar denilince insanın aklına hemen sahne geliyor ama aslında ortamın geri kalanıda önemli.

Loş ışık.

Masaların birbirine mesafesi.

İnsanların müziğe gerçekten kulak verip vermemesi.

Duvarlardaki küçük detaylar.

Hatta bardakların masaya bırakılırken çıkardığı ses bile.

Çok büyük ve parlak bi yerde aynı müziği dinlesen belki aynı his olmaz.

Bir arkadaş bunu “mekanın müziğe yakışması” diye tarif etti.

Bence doğru.

Listeyi konuşurken biri:

— Birde sandalye rahat olacak.

“Onu niye yazmadık?”

— İki saat caz dinleyince anlarsın.

Listeye sandalye meseleside zihnen eklendi.

Cazdan Çıkınca Alsancak’ın Gürültüsü Bir Anda Çarpıyor

Mekandan çıktığımızda ilk fark ettiğim şey sokaktaki ses oldu.

İçerde müzik var ama kontrollü.

Dışarda herşey aynı anda.

İnsan konuşması.

Bir yerden başka müzik.

Arabalar.

Kahkaha.

Kapının önünde arkadaşını bekleyenler.

Telefonla konuşan biri.

İzmir gecesi yeniden açıldı sanki.

“Şimdi nereye?”

— Bohem biyere.

“Bohem yer ne demek?”

Kimse net cevap veremedi.

Biri:

— Sandalyeleri birbirinden farklı olan yer.

Başka biri:

— Duvarında eski poster olacak.

Diğeri:

— Tuvaletin kapısında anlamsız bi çizim olacak.

Bohem mekan tanımı giderek saçma hale geldi.

Ama biraz doğruydu.

Son maddeye herkes katıldı.

Bohem Mekan Dediğin Biraz Kusurlu Olmalı Galiba

İkinci girdiğimiz yer ilkinden tamamen farklıydı.

Duvarların biri koyu kırmızı.

Diğeri neredeyse boyanmamış gibi.

Eski bi koltuk.

Küçük yuvarlak masalar.

Tavandan sarkan ışıkların hiç biri aynı değil.

Bir köşede eski dergiler duruyor.

İlk bakışta biraz dağınık.

Sonra insan alışıyor.

— İşte bu bohem.

“Neden?”

— Çünkü hiçbişey birbirine uymuyor ama tamamı birbirine uyuyor.

Bu cümleyi baya sevdim.

Bohem mekanların belkide çekici tarafı fazla tasarlanmış görünmemeleri.

Tabi muhtemelen o “tasarlanmamış” görüntüyü oluşturmak için baya tasarım yapılıyor.

Buda ayrı bi çelişki.

Bir arkadaş:

— Dağınık görünmek içinde düzen gerekiyor.

“Bu moda içinde geçerli.”

— Saç içinde.

Bir anda konu saçlara geçti.

Alsancak gecesinin konuları böyle değişiyor zaten.

Eski Plaklardan Yeni Şarkılara Aynı Gece

Mekan değişince müzikte değişti.

İlk yerde caz.

Burda eski yabancı parçalar, araya Türkçe şarkılar, sonra ne olduğu belli olmayan elektronik bi parça.

Kimse şikayet etmiyor.

Bir arkadaş telefonunu çıkarıp şarkıyı bulmaya çalıştı.

— Bu ne?

“Bilmiyorum.”

— Çok tanıdık.

“İlk defa duyuyorum.”

— Ben kesin biliyorum bunu.

Şarkı bitti.

Bulamadık.

Beş dakika sonra herkes unuttu zaten.

Bohem Olmak Mekanla mı İnsanla mı İlgili?

Bu soru ikinci mekanda çıktı.

Bir arkadaş ortamı gösterip “çok bohem insanlar var” dedi.

“Bohem insan nasıl anlaşılıyor?” diye sordum.

— Bilmiyorum ama anlıyorsun.

Bu cevap yeterli değildi tabi.

Sonra bohem kelimesinin fazla kolay kullanıldığını konuşmaya başladık.

Saçı biraz dağınıksa bohem.

Eski ceket giydiyse bohem.

Plak dinliyorsa bohem.

Kahveyi küçük bardakta içiyorsa yine bohem.

Birisi:

— Ben evde pijamayla oturuyorum, oda bohem sayılırmı?

“Hayır o tembellik.”

— Aradaki çizgi çok ince.

Bütün masa güldü.

Aslında bohem yaşam dediğimiz şeyin sadece kıyafet ve dekor olmadığını konuşmaya başladık. Sanatla ilgilenmek, daha serbest yaşam biçimleri, kalıpların biraz dışında olmak gibi anlamları var.

Ama günümüzde kelime biraz estetik tanımına dönüşmüş durumda.

“Bohem kafe.”

“Bohem dekorasyon.”

“Bohem kombin.”

Kelimenin kendiside biraz ticarileşmiş yani.

Soru Cevap: Alsancak Gecesinde Merak Edilenler

Sokakta Oturmak Bazen Mekandan Daha Güzel

İkinci yerden çıkınca hemen başka mekana girmedik.

Biraz yürüdük.

Hava güzeldi.

İzmir’in avantajlarından biri bu galiba.

Geceyi sadece kapalı mekanın içinde geçirmek zorunda değilsin.

Sokakta insanlar var.

Kimi ayakta konuşuyor.

Kimi bi yerden çıkmış diğer yere gidiyor.

Bir köşede iki kişi tartışıyor gibi.

Başka yerde grup fotoğraf çekiyor.

Birisi arkadaşını bekliyor.

Şehir canlı.

Bir arkadaş:

— Ben bazen mekandan çok mekanın önünü seviyorum.

“Niye?”

— İçerde herkes kendi masasında. Dışarda hayat karışıyor.

Güzel tanım.

Eski Alsancak Daha mı Güzeldi?

Bu soru gece sohbetinde çıkmasa şaşırırdım zaten.

Bir arkadaş “eskiden Alsancak daha güzeldi” dedi.

Hemen itiraz geldi.

— Sen eskiden daha gençtin.

— Ne alakası var?

— Çok alakası var. Gece üçte eve gidiyordun, şimdi on ikide uykun geliyor.

Bu biraz ağır ama doğru bi tespitti.

Sonra eski mekanlar konuşulmaya başladı.

Kapanmış yerler.

İsim değiştirenler.

Eskiden gidilen ama artık gidilmeyen sokaklar.

İnsan bazen mekanımı özlüyor yoksa o mekanda beraber olduğu insanları mı, belli değil.

Bir arkadaş şöyle söyledi:

“Eski mekan dediğin dört duvar değil zaten. Orda kimlerle oturduğunu özlüyorsun. Aynı yeri bugün yeniden açsalar aynı olmaz.”

Masada yada bu kez sokakta, herkes bi süre sustu.

Sonra birisi:

— Ben eski fiyatlarıda özlüyorum.

Bütün nostalji dağıldı.

Alsancak’ta Gece İnsanları İzlemek Ayrı Bir Hikaye

Bir noktada bir yere oturduk ama konuşmak yerine biraz etrafa bakmaya başladık.

Gece insanları gerçekten gündüzden farklı görünüyor.

Belki kıyafet.

Belki ışık.

Belki insanların daha rahat olması.

Bir grup çok şık hazırlanmış.

Yan masada iki kişi oldukça sade.

Birisi tek başına bişey okuyor.

Başka biri sürekli telefonunda.

Her insan başka gece yaşıyor aynı sokakta.

Bu hoşuma gitti.

Alsancak gece hayatını tek bi kalıba koymak o yüzden zor.

Herkes eğlenmeye gelmiyor.

Biri müzik için geliyor.

Biri arkadaşını görmek için.

Biri sadece evden çıkmak istemiş.

Biri yalnız oturmak için bile gelmiş olabilir.

Gece hayatı illa dans etmek demek değil yani.

Cazdan Boheme, Bohemden Sokak Müziğine

Gecenin üçüncü müziğini sokakta duyduk.

Bir müzisyen çalıyordu.

Çevresinde çok büyük olmayan bi kalabalık oluşmuş.

Durduk.

Planımızda yoktu.

Zaten gecenin o saatinden sonra plan kalmamıştı.

Bir parça dinledik.

Sonra ikinci.

Bir arkadaş “hadi gidelim” dedi.

Üçüncü parçayıda dinledi.

“Gitmiyormuyduk?”

— Bu bitsin.

O bitti, yenisi başladı.

Yine gitmedik.

Kalabalık İyi mi Kötü mü?

Bu konuda grup ikiye bölündü.

Bir taraf kalabalığı seviyor.

“Gece hayatı dediğin kalabalık olur” diyor.

Diğer taraf daha sakin yer istiyor.

— İnsanlarla eğlenmeye geliyorum ama insanlardan yoruluyorum.

Bu cümle ilk başta çelişkili geldi.

Sonra düşününce mantıklı.

Kalabalık enerji veriyor ama bi noktadan sonra yoruyor.

Özellikle konuşmak istediğin gecelerde çok yüksek ses ve aşırı kalabalık insanı erkenden tüketebiliyor.

Bu yüzden gecenin başında daha hareketli, sonunda daha sakin mekan tercih edenlerde var.

Biz tersini yaptık biraz.

Başta sakindik.

Sonra giderek kalabalığa karıştık.

Alsancak’ta Bohem Gece Sadece Dekor Değil

Gecenin sonuna doğru “bohem” kelimesine geri döndük.

İlk başta duvar, poster, sandalye diye dalga geçiyorduk.

Ama biraz düşününce mekanın bohem hissi sadece dekorla oluşmuyor.

İçindeki insanlarda önemli.

Müzik önemli.

İnsanların uzun oturabilmesi.

Her masanın başka bi hikaye taşıması.

Kimsenin seni hemen kaldırmaya çalışmaması.

Biraz rahatlık.

Biraz dağınıklık.

Biraz sanat.

Biraz tesadüf.

Gece Biterken Alsancak Bir Anda Bitmiyor

Bizim gece bitiyordu ama Alsancak’ın bitmiyordu.

Bu garip bi his.

Sen yorulmuşsun.

Eve gitmek istiyorsun.

Ama yanından geçen başka grup geceye yeni başlıyor gibi.

Bir mekanın kapısı kapanıyor, öbürünün önü hala kalabalık.

Sokakta konuşmalar devam ediyor.

Bir yerden müzik geliyor.

“Son kahve içelim mi?” diye biri sordu.

Herkes önce hayır dedi.

Sonra kahve içtik.

Geceyi bitirmeyi pek beceremiyoruz.

Kahvede artık müzik konuşulmadı.

Kim ne zaman eve gidecek onu konuştuk.

Birisi sabah erken kalkacağını hatırladı.

Yüzü düştü.

— Niye şimdi söylediniz bunu?

“Biz söylemedik, sen hatırladın.”

— Hatırlatmasaydınız keşke.

Kimsenin hatırlatmadığını tekrar anlattık.

Alsancak’tan ayrılırken dönüp sokağa baktım.

Gecenin başında gördüğümüz insanlardan hiç biri yoktu artık.

Başka insanlar gelmiş.

Masalar değişmiş.

Müzik değişmiş.

Işık aynı gibi ama oda farklı geliyor.

Şehir gece boyunca kendi dekorunu değiştiriyor sanki.

Alsancak gece hayatı caz barlardan bohem mekanlara uzanan tek bi rota değil aslında. Aynı gece içinde farklı ruh hallerinin yan yana gelmesi.

Bazen müziği dinliyorsun.

Bazen arkadaşını.

Bazen ikisinide dinlemiyorsun, sokağa bakıyorsun.

Bazen gürültü güzel geliyor.

Bazen sessizlik arıyorsun.

Bir saat önce caz dinlerken “burdan kalkmayalım” diyorsun, iki saat sonra sokakta ayakta konuşmak daha güzel geliyor.

İzmir gecesinin belkide en güzel tarafı bu.

Seni tek bi şeye zorlamıyor.

O gecenin en garip taraflarından biri müziğin bütün akışı değiştirmesiydi. Caz dinlerken herkes biraz daha sakin konuşuyordu. Bohem mekana geçince cümleler daha dağınık oldu. Sokakta müzik duyunca zaten konuşmayı bıraktık.

İnsan müziğe göre davranıyormu gerçekten?

Bunu baya konuştuk.

Bir arkadaş kesin konuştu.

— Tabi davranıyor.

“Nasıl?”

— Caz çalarken kimse masaya vurup bağırmıyor mesela.

Başka biri hemen:

— Sen her yerde bağırıyorsun yalnız.

Masada kahkaha çıktı.

Bu tartışmadan net sonuç çıkmadı ama gece boyunca ortam değiştikçe insanların konuşma şeklide gerçekten değişti.

Caz barından çıkarken içerideki o loş kırmızı ışık aklımda kaldı.

Dışarı çıktığında Alsancak bambaşka.

Bir kaç adım önce herkes oturuyordu.

Şimdi sokakta onlarca kişi.

Sanki aynı şehrin içinde iki farklı saat dilimi gibi.

İçerde zaman yavaş.

Dışarda hızlı.

Bir arkadaş:

— İçerde otururken gece bitmeyecek gibi geliyor, dışarı çıkınca herkes bi yere yetişiyor.

Doğru aslında.

Gece hayatı denilince hep hareket düşünülüyor ama gecenin sessiz tarafıda var.

Bir köşede tek başına oturan biri.

Yanındaki kitabı açmış ama okumuyor belki.

Bir başka masada iki kişi konuşmadan oturuyor.

Kim bilir belki kavga etmişler.

Belki sadece yorgunlar.

İnsan dışardan bakınca hikaye yazıyor tabi.

Gerçeği bilmiyor.

Bohem mekan konusu ise gecenin en çok dalga geçilen tarafıydı.

Başta herkes bohem kelimesini biliyormuş gibi konuşuyordu.

Sonra tanımlamaya gelince kimse net bişey söyleyemedi.

“Bohem mekan nedir?”

Bir arkadaş:

— Eski eşya.

Başka biri:

— Loş ışık.

Diğeri:

— Pahalı kahveyi eski fincanda vermek.

Buna baya güldük.

Sonra konu biraz daha ciddi oldu.

Bohem denilen şey gerçekten dekor mu, yoksa mekanın insanlara bıraktığı serbestlik hissimi?

Bence ikinci tarafı daha önemli.

Herşey çok steril olunca insan bazen rahat edemiyor.

Sandalyenin biri başka, masanın biri başka, duvarın boyası kusursuz değil.

Ama ortam samimi.

İnsan daha uzun oturuyor.

Belki bohem hissi tamda bu kusurlarda.

O gece eski plaklar üzerinden müzik alışkanlıklarıda konuşuldu.

Bir arkadaş plak dinlemeyi sevdiğini söyledi.

Diğeri hemen:

— Senin plak çaların varmı?

— Yok.

— Nasıl seviyorsun?

— Görüntüsünü seviyorum.

Bu dürüstlük hoşuma gitti.

İnsan bazen bişeyin kendisini değil fikrini seviyor.

Plak örneğin.

Eski kamera.

Daktilo.

Eski bar taburesi.

Bunların hepsi bi dönemin hissini taşıyor biraz.

Ama günlük kullanımda kimse daktiloyla mesaj yazmak istemiyor tabi.

Eskiye hayranlık biraz seçici.

Romantik tarafını alıyoruz.

Zor tarafını bırakıyoruz.

Bu cümleden sonra eski Alsancak tekrar konuşuldu.

Bir arkadaş yıllar önce gittiği bir mekanı anlattı.

İsim söyledi.

Diğerleri hatırlamadı.

“Çok güzeldi” dedi.

“Nesi güzeldi?”

Bir süre düşündü.

— Arkadaşlarım vardı.

İşte mesele biraz burda galiba.

Mekan dediğimiz şey aslında insanlarla birleşince değer kazanıyor.

Aynı sandalyeyi bugün koysan aynı his olmuyor.

Aynı şarkıyı açsan bile.

Çünkü o masadaki insanlar yok.

O zamanki sen yoksun.

Bir mekan kapanıyor diye üzülüyorsun ama belki kaybettiğin şey mekan değil dönem.

Bu biraz ağır bi düşünce oldu.

Hemen arkasından biri:

— Ben eski hesabı özlüyorum, o daha önemli.

Yine herkes güldü.

Yaş meseleside burdan çıktı zaten.

“Eskiden saat üçte eve dönüyorduk” dedi biri.

Başka biri:

— Şimdi saat on birde esniyorsun.

— Yaşla alakası yok.

— Neyle alakası var?

— Sandalye rahatsızdı.

Kimse inanmadı.

İnsan gecede yaş aldığını en çok müzikten mi anlıyor acaba?

Eskiden “ses az” diyorsun.

Sonra “biraz kısmıyorlarmı bunu?” demeye başlıyorsun.

Bu cümle masada biraz tedirginlik yarattı.

Herkes kendi yaşını düşündü sanırım.

Bu cümle gecenin favorilerinden oldu.

Sonra herkes hangi yaşta neyin değiştiğini anlatmaya başladı.

Birisi artık kalabalığı eskisi kadar sevmediğini söyledi.

Bir diğeri tam tersine kalabalık olmayınca gece çıkmış gibi hissetmediğini.

Bir arkadaş ise:

— Ben insan istiyorum ama çok insan istemiyorum.

Başta saçma geldi.

Sonra baya mantıklı.

İnsan sosyallik istiyor ama boğulmak istemiyor.

Özellikle Alsancak gibi hareketli yerlerde mekan seçimi bu yüzden önemli oluyor.

Sohbet edeceksen başka atmosfer.

Dans edeceksen başka.

Müzik dinleyeceksen başka.

Tek bi gece hayatı yok yani.

Sokak müziğine takıldığımız bölüm ise plan dışı olduğu için daha güzel kaldı aklımda.

Çünkü kimse “şimdi burda müzik dinleyeceğiz” demedi.

Yürürken duyduk.

Durduk.

O kadar.

Bazen gecenin en güzel bölümü programda olmayan yer oluyor.

Bir arkadaş bunu:

— Tesadüf daha ucuz eğlence.

diye yorumladı.

Ne demek istediğini kendiside tam anlatamadı.

Ama kulağa güzel geldi.

Sokak müziğinin etrafında oluşan kalabalıkta herkes birbirinden farklıydı.

Geceye çıkmış grup var.

Yoldan geçen var.

Elinde alışveriş poşetiyle durmuş biri var.

Köpeğini gezdirirken dinleyen var.

Kimse aynı amaçla orda değil ama bi şarkı boyunca aynı yerde.

Bence şehir hayatının en güzel taraflarından biri bu.

Kısa süreli ortaklıklar.

Şarkı bitiyor, herkes dağılıyor.

Bir daha birbirini görmeyeceksin belki.

Gece ilerledikçe herkesin konuşma konusu yemek olmaya başladı.

Bence bu bütün gecelerin doğal sonu.

Başta müzik.

Sanat.

Bohem yaşam.

Eski Alsancak.

Sonra:

— Acıktınızmı?

Bütün entelektüel hava bi saniyede gitti.

Birisi tost dedi.

Birisi çorba.

Başka biri “bu saatte yemek yemem” dedi.

On dakika sonra en fazla o yedi.

Bu tarz gecelerde insanların söylediğiyle yaptığı arasında ciddi fark oluyor.

“Bir kahve içip kalkarız.”

Üç saat oturulur.

“Bir şey yemicem.”

Masadaki tabağın yarısı yenir.

“Erken dönecem.”

En son o kalır.

Gece kahvesinde artık herkes biraz yorgundu.

İlk saatlerde başka masalara, dekorlara, müziğe dikkat ediyorsun.

Son saatlerde sadece oturacak yer arıyorsun.

Bir arkadaş sandalyeye oturup:

— İşte gerçek lüks.

dedi.

“Ne?”

— Oturmak.

Bu noktada hepimiz yaşlandığımızı kabul etmeye çok yaklaşmıştık ama konu değiştirildi.

Kahve geldi.

Gece yeniden biraz uzadı.

Bir ara kimse konuşmadı.

Herkes masada ama sessizlik var.

Garip değildi.

İyi arkadaşlıkta sessizlik rahatsız etmiyor demekki.

Birinin sürekli konu açmasına gerek yok.

Bu gecenin en sakin dakikalarıydı.

Biraz sonrada tekrar konuşmaya başladık tabi.

Konu bu kez Alsancak’ta insanların kıyafetlerine geldi.

Gece boyunca çok farklı stil görüyorsun.

Çok hazırlanmış insanlar.

Oldukça sade gelenler.

İşten çıkıp direkt gelmiş olanlar.

Gecenin tamamını planlamış gibi görünenler.

Plansız çıkanlar.

Bir arkadaş:

— Gece hayatı biraz şehir defilesi gibi.

“Herkes birbirine bakıyormu?”

— Bakar tabi ama herkes kendine bakıldığını sanıyor bence.

Bu enteresan bi tespitti.

İnsan hazırlanıp dışarı çıktığında başkalarının onu fark ettiğini düşünüyor.

Ama muhtemelen herkes aynı anda kendi dünyasında.

Bir süre sonra zaten kimsenin ne giydiğini hatırlamıyorsun.

Hatırladığın arkadaşının söylediği bişey oluyor.

Ayakkabı meselesi açılınca bütün grup kendi ayağından şikayet etmeye başladı.

Birisi yanlış ayakkabıyla geldiğini söyledi.

Başka biri:

— Ben sana dedim.

— Ne zaman dedin?

— Evden çıkarken.

— Sen benim evimde değildin.

İki saniye sessizlik.

— O zaman içimden demişim.

Gecenin en anlamsız savunmalarından biriydi.

Yorgunluk arttıkça mizah seviyesi düşüyor ama komiklik artıyor galiba.

Dönüş meselesi gerçekten ayrı bi organizasyon oldu.

Herkes başka yerde oturuyor.

Kim taksiye binecek?

Kim yürüycek?

Kim biraz daha kalacak?

Bir arkadaş hala “bir yere daha gidelim” diyordu.

Kimse ciddiye almadı.

Beş dakika sonra iki kişi kabul etti.

Ben burda gecenin bitmesi gerektiğini düşündüm.

Ama Alsancak’ta bu karar demokratik alınmıyor galiba.

Herkes kendi gecesini ayrı bitiriyor.

Alsancak Gece Hayatı: Caz Barlardan Bohem Mekanlara yazısı ilk önce İzmir Travestiler üzerinde ortaya çıktı.